Thụy Điển có cần một lệnh “ân xá hội nhập” để ngăn chặn làn sóng trục xuất?

Cuốn sách mới của tác giả Kopsch, dự kiến ra mắt vào cuối tháng 3 này, có nguồn gốc khá bất ngờ từ một bài đăng trên TikTok. Ông chia sẻ rằng ý tưởng bắt nguồn từ thói quen quay video mỗi ngày khi đi dạo cùng chó tại Lund để thảo luận về các chủ đề khác nhau.

Từ một video viral đến vấn đề nhức nhối của quốc gia

Kopsch kể lại:

“Con trai tôi đã chỉ cho tôi xem một video từ đài truyền hình quốc gia SVT về Shahdad, một chàng trai đến từ Iran năm 14 tuổi. Hiện tại anh ấy 25 tuổi và sắp bị trục xuất, mặc dù mẹ anh ấy có thẻ cư trú vĩnh viễn và bản thân anh ấy cũng đang có việc làm ổn định. Tôi đã làm một video về trường hợp này vì tôi không đồng ý với cách xử lý đó.”

Video này nhanh chóng trở nên phổ biến, và một video tiếp nối đã thu hút tới 176.000 lượt xem. Kopsch cho biết ngoài sự ủng hộ của cộng đồng, ông còn nhận được thư từ khoảng 100 người khác đang rơi vào hoàn cảnh tương tự như Shahdad. Điều này khiến ông nhận ra đây là một vấn đề mang tính hệ thống.

Cuốn sách được viết và xuất bản trong bối cảnh vấn đề trục xuất thanh thiếu niên đang bùng nổ trên truyền thông Thụy Điển, tạo áp lực lớn lên Bộ trưởng Di trú Johan Forssell. Kopsch thừa nhận ông đã có chút may mắn về thời điểm:

“Khi tôi bắt đầu viết sách vào tháng 6, hầu như không có cuộc thảo luận nào – chỉ có vài tin tức rời rạc. Nhưng từ tháng 12, ngay trước Giáng sinh, tranh luận bắt đầu nóng lên. Giờ đây, mỗi ngày không chỉ có các bài báo về những người bị trục xuất mà còn có các bài xã luận trên hầu hết các tờ báo lớn.”

Sự xoay trục 180 độ trong chính sách di trú

Trong cuốn sách, Kopsch kết hợp nghiên cứu về 7 trường hợp người nước ngoài đang đối mặt với lệnh trục xuất cùng với lịch sử chính sách di trú của Thụy Điển. Ông chỉ ra sự thay đổi chóng mặt của phe cánh hữu: Thủ tướng Ulf Kristersson vào năm 1989 từng ủng hộ biên giới mở, và Bộ trưởng Johan Forssell vào năm 2005 từng dẫn đầu chiến dịch ân xá cho người nhập cư không giấy tờ.

Kopsch nhận định sự thay đổi này là một bước ngoặt 180 độ, phần lớn do tính toán chính trị sau cuộc khủng hoảng tị nạn năm 2015. Ông cũng chỉ trích cách nhìn nhận đơn giản hóa về di trú tại Thụy Điển:

“Chúng ta không giỏi phân biệt các loại hình di trú khác nhau. Khi nói về người nước ngoài ở Thụy Điển, mọi người thường nghĩ ngay đến người tị nạn từ Trung Đông, chứ không nghĩ đến những kỹ sư đến từ Đức.”

Ông dẫn chứng rằng 10 năm trước, bất kỳ ai thảo luận về số lượng người nhập cư đều bị coi là phân biệt chủng tộc. Nhưng hiện nay, tình hình hoàn toàn ngược lại:

“Bây giờ, bạn gần như không được phép nói bất cứ điều gì tích cực về di trú. Thật nực cười khi 10 năm trước nói về số lượng người tị nạn là phân biệt chủng tộc, còn bây giờ việc khoe khoang về số lượng người bị trục xuất lại được coi là điều đáng tự hào.”

Tác động kinh tế và những hệ lụy thực tế

Kopsch cho rằng chính sách di trú hà khắc hiện nay đang đi ngược lại các nguyên tắc kinh tế thị trường tự do. Ông đặc biệt bất bình với việc Đảng Ôn hòa (Moderate Party) áp đặt ngưỡng lương tối thiểu bằng 90% mức lương trung bình đối với lao động nhập cư.

Một trong những trường hợp điển hình trong sách là Ismat Musawi, một thợ cắt đá người Afghanistan đã làm việc tại một mỏ đá granite ở phía bắc Skåne gần 10 năm. Musawi đã mất quyền xin giấy phép lao động sau khi chính phủ bãi bỏ quy định thay đổi lộ trình (spårbyte). Kopsch nhận xét:

“Điều này cho thấy sự hiểu lầm nghiêm trọng của chính phủ về lao động chuyên môn. Họ quyết định rằng nếu bạn kiếm được ít hơn 90% mức lương trung bình, bạn không phải là lao động chuyên môn và bị cấm làm việc tại Thụy Điển.”

Mặc dù chính phủ tuyên bố đã cải thiện điều kiện di trú lao động bằng cách giảm thời gian chờ cấp phép xuống còn 19 ngày, Kopsch cho rằng con số này không có ý nghĩa nếu Thụy Điển vẫn tiếp tục trục xuất con cái của họ khi chúng tròn 18 tuổi. Ông nhấn mạnh rằng việc thiếu các quy định chuyển tiếp khi ban hành cải cách đã tạo ra những kết quả orimlig (vô lý).

Đề xuất về một lệnh “ân xá hội nhập”

Giải pháp lớn nhất mà Kopsch đưa ra là Thụy Điển cần một lệnh “ân xá hội nhập” (integration amnesty). Lệnh này sẽ dừng việc trục xuất những người đã hội nhập tốt nhưng bị ảnh hưởng bởi:

• Việc bãi bỏ quy định spårbyte.
• Ngưỡng lương tối thiểu mới cho giấy phép lao động.
• Thay đổi yêu cầu đối với con cái đã trưởng thành của người giữ giấy phép.

Kopsch giải thích:

“Trước đây chúng ta có một hệ thống di trú rất mở, hiện tại chúng ta cần một hệ thống mới. Trong giai đoạn chuyển giao này, nhiều cá nhân đã rơi vào kẽ hở giữa hai hệ thống. Lệnh ân xá mà tôi đề xuất nhằm cứu vãn nhóm người này, để chúng ta có thể bắt đầu lại từ một nền tảng mới.”