EU muốn khơi thông 10.000 tỷ euro tiền tiết kiệm: Những điều cần biết về siêu dự án tài chính mới

Ý tưởng này nghe có vẻ đơn giản: huy động hàng nghìn tỷ euro tiền tiết kiệm của công dân Liên minh châu Âu (EU) để giải phóng nguồn vốn cho các doanh nghiệp thông qua một thị trường tài chính tích hợp sâu rộng hơn. Tuy nhiên, việc đưa kế hoạch này đi đến đích lại vô cùng phức tạp khi các quốc gia thành viên vẫn chưa thể đạt được đồng thuận, khiến dự án bị đình trệ trong nhiều năm.

Hơn một thập kỷ sau khi EU lần đầu tiên đưa ra ý tưởng về một thị trường vốn sâu rộng hơn, vấn đề này đã trở lại tâm điểm chú ý cùng với những lo ngại tương tự từng cản trở các nỗ lực trước đây.

Động lực mới thúc đẩy kế hoạch này xuất phát từ nỗi lo ngại rằng EU đang tụt hậu nguy hiểm so với hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc. Đây cũng là một trong những chủ đề chính dự kiến sẽ thống trị hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo khối diễn ra trong tuần này.

Một số nhà lãnh đạo, bao gồm Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen, đã đưa ra triển vọng về việc một nhóm quốc gia EU sẽ tiến lên phía trước, để lại những quốc gia khác phía sau, nhằm thiết lập một Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư.

Kế hoạch này thực chất là gì?

Ý tưởng này xuất hiện lần đầu với tên gọi “Liên minh Thị trường Vốn” (Capital Markets Union) khi cựu Chủ tịch Ủy ban Jean-Claude Juncker đề xuất vào năm 2014. Hiện tại, EU ưu tiên sử dụng cụm từ “Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư” – một sự kết hợp giữa Liên minh Thị trường Vốn và Liên minh Ngân hàng.

Brussels muốn thống nhất các thị trường tài chính quốc gia để giúp dòng vốn đầu tư lưu chuyển liền mạch hơn trong toàn khối. Ủy ban cũng muốn các thị trường cung cấp nhiều công cụ tài chính hấp dẫn hơn cho công dân châu Âu, những người vốn có tâm lý e ngại đầu tư vào thị trường chứng khoán hơn so với người Mỹ.

Theo số liệu từ cơ quan điều hành EU, hiện có khoảng 10.000 tỷ euro (tương đương 11,6 nghìn tỷ USD) tiền tiết kiệm của công dân EU đang được gửi tại các ngân hàng vì người dân coi đây là kênh trú ẩn an toàn.

Nỗ lực cải cách này cũng nhằm mục đích giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tốt hơn. Bằng cách hài hòa hóa các thị trường tài chính và xóa bỏ sự phân mảnh vốn đang cản trở việc tập hợp nguồn vốn khổng lồ, các chuyên gia cho rằng sẽ có những khoản tiền lớn hơn nhiều dành cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô và phát triển cơ sở hạ tầng.

“Đó là một trong những bất lợi then chốt mà EU đang phải đối mặt so với Mỹ và Trung Quốc,” nhà phân tích Philipp Lausberg thuộc trung tâm nghiên cứu chính sách châu Âu (European Policy Centre) nhận định.

Tại sao đây lại là chủ đề nóng?

Châu Âu đang cần tiền, và cần rất nhiều tiền. Một báo cáo mang tính bước ngoặt năm 2024 ước tính nhu cầu đầu tư bổ sung của EU rơi vào khoảng 750 tỷ đến 800 tỷ euro mỗi năm. EU cần đổ thêm tiền vào quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cũng như lĩnh vực quốc phòng trong bối cảnh bất ổn toàn cầu gia tăng.

Các nhà lãnh đạo đang mong muốn hành động nhanh chóng. Bà von der Leyen cho biết vào tháng 2, họ đã nhất trí muốn hoàn thành giai đoạn một của Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư, bao gồm tích hợp thị trường, giám sát và chứng khoán hóa trước tháng 6.

Bà cảnh báo nếu không có “tiến triển đầy đủ”, các quốc gia EU sẵn lòng sẽ tự tiến hành một mình. Theo quy định của EU, ít nhất chín quốc gia có thể cùng nhau thực hiện dự án mà không cần sự tham gia của các nước còn lại.

Liệu kế hoạch này có khả thi?

Về lý thuyết, tất cả các quốc gia thành viên đều ủng hộ ý tưởng này. Tuy nhiên, trên thực tế, có sự chia rẽ sâu sắc về cách thức triển khai.

Một nhóm quốc gia được gọi là “E6” – bao gồm Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha, Hà Lan và Ba Lan – muốn Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu (ESMA) có trụ sở tại Paris trở thành cơ quan giám sát chung cho các sàn giao dịch chứng khoán lớn. Ngược lại, Bộ trưởng Tài chính Ireland Simon Harris đề xuất chỉ nên “tăng cường” vai trò của cơ quan này thay vì tập trung quyền lực.

Cộng đồng doanh nghiệp, bao gồm BusinessEurope (tổ chức đại diện cho các doanh nghiệp lớn nhất châu Âu), bày tỏ sự ủng hộ đối với Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư. Tuy nhiên, một số tổ chức khác lại tỏ ra thận trọng hơn.

Bà Julia Symon, giám đốc nghiên cứu và vận động chính sách tại tổ chức phi chính phủ Finance Watch, cho biết các rào cản chính cần phải được dỡ bỏ nếu châu Âu muốn có một hệ thống tài chính cạnh tranh được với Mỹ.

Bà chia sẻ với AFP: “Điều này có nghĩa là cần có sự giám sát chung, hài hòa hóa các quy định về mất khả năng thanh toán và sự nhất quán về thuế cao hơn, những điều này vượt xa những gì đang được đề xuất hiện nay. Mục tiêu không nên là mở rộng tài chính vì lợi ích của chính nó, mà là để đảm bảo tài chính phục vụ cho khả năng phục hồi kinh tế dài hạn và đầu tư sản xuất.”