“Nếu biết trước, tôi đã không đến”: Chính sách trục xuất thanh thiếu niên của Thụy Điển gây rào cản với lao động trình độ cao

Ba năm sau khi Đạo luật Di trú 2021 (Migration Act) của Thụy Điển đi vào cuộc sống, truyền thông nước này bắt đầu nhận ra những hệ lụy nghiêm trọng: nhiều thanh niên 18-19 tuổi đang bị buộc phải rời xa gia đình để trở về những quốc gia mà họ chưa từng đặt chân tới trong suốt nửa cuộc đời.

Dù các trường hợp thanh niên gốc tị nạn như Jomana Gad, Iliya hay Ayla đã được báo chí nhắc đến, nhưng các chính trị gia và công chúng dường như vẫn chưa nhận thức đầy đủ về mức độ ảnh hưởng của chính sách này đối với những lao động trình độ cao – đối tượng mà Chính phủ Thụy Điển đang nỗ lực thu hút. Không chỉ các gia đình có con bị trục xuất bị ảnh hưởng, nhiều bậc cha mẹ khác cũng đang phải trì hoãn việc xin thường trú nhân để tránh rơi vào “cái bẫy” pháp lý này.

“Nếu biết trước, tôi đã không đến Thụy Điển”

Một giám đốc điều hành người Iran trong lĩnh vực R&D tại một tập đoàn dược phẩm lớn của Thụy Điển chia sẻ rằng ông đã quyết định đến đây trước khi Đạo luật Di trú 2021 được thông qua.

“Khi tôi chuyển đến, đó cũng là lúc họ thay đổi mọi thứ: nếu biết trước điều này sẽ xảy ra, tôi đã không đến Thụy Điển. Tôi từng có lời mời từ Đức, Thụy Sĩ và cả Úc nữa.”

Nhận thức được rủi ro, ông đã chọn cách gia hạn giấy phép lao động (với độ tuổi tối đa cho người phụ thuộc là 21) thay vì nộp đơn xin thường trú nhân (với giới hạn độ tuổi chỉ là 18). Tuy nhiên, ông vẫn phải trả giá bằng sự bất ổn về quyền lợi cư trú.

“Nếu có chuyện gì xảy ra, chẳng hạn như tôi mất việc, tôi sẽ phải bỏ lại tất cả. Đó là một tình huống vô cùng căng thẳng.”

Thụy Điển có nguy cơ mất đi một chuyên gia giá trị. Thay vì học tại Thụy Điển, con trai ông đã nộp đơn vào một trường đại học ở Úc. Vị giám đốc này tính toán rằng trong 6 năm qua, số thuế ông đóng tương đương với một người có thu nhập trung bình tại Thụy Điển đóng trong hơn 20 năm. Ông tin rằng công ty sẽ rất khó tìm được người thay thế nếu gia đình ông quyết định rời đi.

Cảm giác bị đối xử bất công

Ximena Ramos Salas, một chuyên gia toàn cầu về béo phì đến từ Canada, chuyển đến Thụy Điển vào năm 2018. Dù từng lớn lên tại Thụy Điển, bà đã mất quyền thường trú nhân khi sinh sống tại Canada. Khi quay lại, bà chuyển doanh nghiệp tư vấn của mình về Thụy Điển và làm nghiên cứu viên tại Đại học Lund.

Khi gia đình bà đến, con trai bà mới 12 tuổi. Tuy nhiên, sau nhiều lần trì hoãn và quá trình xét duyệt kéo dài tới hai năm rưỡi từ Cơ quan Di trú, con trai bà đã bước sang tuổi 18 khi có quyết định cuối cùng. Kết quả là cậu thanh niên bị yêu cầu phải rời khỏi Thụy Điển.

“Chúng tôi cảm thấy như họ cố tình làm vậy. Họ đợi thằng bé tròn 18 tuổi để có thể từ chối đơn xin cư trú,” bà bức xúc.

Gia đình đã kháng cáo dựa trên tình trạng ADHD nặng của người con, khiến cậu không thể sống tự lập tại Canada, nhưng đơn vẫn bị bác bỏ vào tháng 1 vừa qua. Nếu lần kháng cáo tiếp theo thất bại, cả gia đình sẽ cùng quay trở lại Canada.

Quy định thay đổi xoành xoạch

Một nữ kỹ sư người Ấn Độ tại tập đoàn Ericsson cho biết cô phải trì hoãn việc xin thường trú nhân sau khi bộ phận hỗ trợ di trú của công ty cảnh báo về rủi ro con trai cô bị trục xuất. Chồng cô, một chuyên gia IT tại Fujitsu, cũng đưa ra quyết định tương tự.

“Tôi đã hỏi Ericsson tại sao tôi không được cảnh báo về điều này trước khi quyết định đến đây. Họ trả lời rằng các quy định thay đổi quá thường xuyên đến mức chính họ cũng không biết trước được.”

Cô cho biết ít nhất 5 đồng nghiệp khác tại Ericsson cũng đang trì hoãn việc xin thường trú nhân và cân nhắc quay về Ấn Độ. Sự thiếu ổn định về quyền cư trú khiến họ cảm thấy không an tâm dù đã mua nhà và đóng góp nhiều năm cho nền kinh tế.

Nguy cơ đứt đoạn con đường học vấn

Prince Obioha đến Thụy Điển từ Nigeria năm 16 tuổi để đoàn tụ với cha, một công dân Thụy Điển đang quản lý tại McDonalds. Hiện anh là sinh viên năm hai ngành Kinh tế tại Đại học Lund. Khi cha anh nộp đơn gia hạn quyền cư trú cho anh lúc 17 tuổi, quá trình chờ đợi kéo dài khiến Prince bước sang tuổi 18.

“Ngay khi tôi tròn 18 tuổi, họ gửi thư nói rằng đơn xin của cha tôi không còn giá trị vì tôi không còn là người phụ thuộc. Tại sao tôi lại không phụ thuộc vào cha mẹ khi tôi đang là sinh viên chính quy và sống cùng cha mình?”

Prince lo ngại sẽ bị trục xuất trước khi kịp tốt nghiệp vào năm tới. Anh chia sẻ rằng Thụy Điển là quốc gia duy nhất mà anh biết đã biến những cư dân hợp pháp thành bất hợp pháp chỉ vì vấn đề tuổi tác.

Luật chơi bị thay đổi giữa chừng

Một cặp vợ chồng kỹ sư người Brazil chuyển từ New Zealand đến Thụy Điển 5 năm trước để làm việc cho Tetra Pak tại Lund. Họ từng coi Thụy Điển là một quốc gia thân thiện với gia đình, có giáo dục tốt và cơ hội việc làm tuyệt vời cho lao động tay nghề cao.

“Thế rồi đột nhiên họ thay đổi luật chơi, và chúng tôi bị kẹt ở giữa, giống như rất nhiều gia đình khác,” người mẹ chia sẻ.

Để bảo vệ con gái lớn (hiện đang theo học ngành kỹ thuật), họ đã phải từ bỏ quyền xin thường trú nhân để tiếp tục gia hạn giấy phép lao động, chấp nhận sống trong sự bấp bênh để giữ gia đình được ở bên nhau.