Quy định về nghỉ phép dài hạn tại Thụy Điển: Những điều người lao động cần biết

Tại Thụy Điển, người sử dụng lao động bắt buộc phải cho nhân viên nghỉ ít nhất 25 ngày phép có lương mỗi năm. Khác với nhiều quốc gia khác, doanh nghiệp có thể gặp rắc rối nếu nhân viên không nghỉ ít nhất 20 ngày trong số đó. Bên cạnh luật nghỉ phép chăm sóc con cái nổi tiếng, Thụy Điển còn cho phép người lao động nghỉ phép dài hạn vì nhiều lý do khác, từ học tập đến khởi nghiệp.

1. Nghỉ phép để học tập

Nếu bạn muốn học thêm kỹ năng mới hoặc chuyển đổi nghề nghiệp, bạn thường được phép nghỉ phép dài hạn. Theo Luật Nghỉ phép Học tập – Lag (1974:981) om arbetstagares rätt till ledighet för utbildning, bất kỳ ai đã làm việc tại một công ty ít nhất sáu tháng đều có quyền nghỉ tối đa sáu tháng để đi học.

• Áp dụng cho cả nhân viên toàn thời gian và bán thời gian, không phân biệt quy mô doanh nghiệp hay lĩnh vực.
• Đây là kỳ nghỉ không lương, nhưng bạn được đảm bảo quyền quay lại vị trí cũ hoặc tương đương với mức lương không đổi.
• Nội dung học tập không nhất thiết phải liên quan đến công việc hiện tại. Tuy nhiên, việc tự học không được chấp nhận; bạn phải theo học một khóa học cụ thể hoặc hướng tới một bằng cấp nhất định.

Người sử dụng lao động có thể trì hoãn kỳ nghỉ này nếu cần thiết. Tuy nhiên, nếu sau hai năm kể từ khi yêu cầu (hoặc một năm với kỳ nghỉ ngắn dưới một tuần) mà bạn vẫn chưa được nghỉ, bạn có quyền yêu cầu tòa án xem xét. Nếu nơi làm việc có thỏa thuận tập thể (kollektivavtal), chủ lao động phải phê duyệt trong vòng sáu tháng hoặc phải có sự đồng ý của công đoàn để trì hoãn.

Đặc biệt, đối với người mới định cư, Luật Lag (1986:163) quy định về quyền nghỉ học tiếng Thụy Điển cho người nhập cư (SFI). Nếu nhân viên đủ điều kiện tham gia khóa học SFI do thành phố tổ chức, chủ lao động phải tạo điều kiện và thời gian này vẫn được tính vào giờ làm việc.

2. Nghỉ phép để khởi nghiệp

Một trong những chính sách gây bất ngờ nhất tại Thụy Điển là quyền nghỉ phép để thành lập công ty riêng. Theo Luật Lag (1997:1293) om rätt till ledighet för att bedriva näringsverksamhet, bạn có thể nghỉ tối đa sáu tháng để thử sức kinh doanh.

Một số điều kiện đi kèm:

• Nhân viên phải làm việc ít nhất sáu tháng trước khi xin nghỉ.
• Chủ lao động chỉ có thể từ chối nếu việc bạn nghỉ gây ra “sự bất tiện đáng kể” cho hoạt động kinh doanh.
• Công ty mới không được là đối thủ cạnh tranh với công ty hiện tại.
• Bạn chỉ được hưởng quyền lợi này một lần duy nhất tại mỗi nơi làm việc.

Bạn cần thông báo cho chủ lao động ít nhất ba tháng trước khi bắt đầu. Sau kỳ nghỉ, bạn có quyền quay lại vị trí cũ. Nếu muốn quay lại sớm hơn dự kiến, chủ lao động có quyền trì hoãn việc tiếp nhận bạn tối đa một tháng.

3. Nghỉ phép do vấn đề sức khỏe và tâm lý

Nếu bạn gặp tình trạng căng thẳng quá mức (burnout) hoặc cần điều trị sức khỏe tâm thần, bạn được quyền nghỉ phép dài hạn theo diện nghỉ ốm. Bạn cần có giấy chứng nhận của bác sĩ nếu nghỉ quá một tuần.

Cơ quan Bảo hiểm Xã hội Thụy Điển (Försäkringskassan) sẽ đánh giá và chi trả ít nhất 80% lương của bạn, tối đa 1.218 kronor mỗi ngày (số liệu năm 2024). Một số thỏa thuận kollektivavtal có thể chi trả cao hơn mức này.

• Trong năm đầu tiên, bạn nhận 80% thu nhập tính bảo hiểm, sau đó giảm xuống 75%.
• Nếu nghỉ quá 60 ngày, chủ lao động phải lập kế hoạch hỗ trợ bạn quay lại làm việc.
• Sau 180 ngày, trợ cấp chỉ tiếp tục nếu bạn không thể thực hiện bất kỳ công việc nào trên thị trường lao động thông thường.

4. Nghỉ phép vì việc gia đình khẩn cấp

Luật Lag (1998:209) om rätt till ledighet av trängande familjeskäl cho phép người lao động nghỉ phép ngay lập tức vì các lý do gia đình cấp bách như bệnh tật nghiêm trọng, tai nạn của người thân, hoặc tham dự tang lễ. Luật không quy định thời gian làm việc tối thiểu để hưởng quyền này.

Luật pháp Thụy Điển đảm bảo bạn có thể nghỉ việc để ở bên cạnh những người thân đang bị bệnh nặng hoặc bị thương.

Thông thường đây là kỳ nghỉ không lương, trừ khi có điều khoản khác trong hợp đồng lao động hoặc kollektivavtal. Nếu cần chăm sóc người thân dài hạn, bạn có thể xin trợ cấp từ Försäkringskassan thay vì nhận lương từ công ty.

5. Nghỉ phép để đi du lịch

Thụy Điển không có luật quy định quyền nghỉ phép không lương để đi du lịch. Tuy nhiên, bạn có thể tận dụng chính sách nghỉ phép năm rất linh hoạt:

• Bạn có quyền nghỉ 4 tuần liên tiếp trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8.
• Bạn có thể cộng dồn (roll over) ít nhất 5 ngày phép chưa sử dụng mỗi năm sang năm kế tiếp. Sau 5 năm tích lũy, bạn có thể có thêm 25 ngày nghỉ phép bổ sung cho một chuyến đi dài ngày.

Để thực hiện điều này, bạn cần thỏa thuận sớm với quản lý để họ có kế hoạch sắp xếp nhân sự và dự án phù hợp.