Thụy Điển bãi bỏ chính sách ‘chuyển đổi luồng’: Hàng nghìn lao động nước ngoài bị ảnh hưởng ra sao?

Từ ngày 1/4, Thụy Điển chính thức bãi bỏ quy định cho phép những người bị từ chối tị nạn được nộp đơn xin giấy phép lao động mà không cần phải rời khỏi đất nước. Đây là một thay đổi lớn trong chính sách di trú, gây tác động sâu rộng đến cộng đồng người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại quốc gia Bắc Âu này.

Chính sách ‘chuyển đổi luồng’ là gì?

Trước đây, quy định này (được gọi là spårbyte hay “chuyển đổi luồng”) cho phép những người xin tị nạn bị từ chối có thể ở lại Thụy Điển để làm việc, với điều kiện họ đã làm việc ít nhất bốn tháng và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về giấy phép lao động.

Việc bãi bỏ chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến những người có ý định chuyển đổi trong tương lai mà còn tác động trực tiếp đến những người đã thực hiện chuyển đổi và đang làm việc tại Thụy Điển. Sau ngày 1/4, họ sẽ không thể gia hạn giấy phép hiện tại.

Những ai nằm trong diện bị ảnh hưởng?

Bà Hanna Geurtsen, Phó Giám đốc phụ trách mảng giấy phép lao động tại Cơ quan Di trú Thụy Điển (Migrationsverket), cho biết đối tượng bị ảnh hưởng là tất cả những người đang giữ giấy phép lao động tạm thời được chuyển đổi từ đơn xin tị nạn hoặc bảo vệ bị từ chối thông qua tùy chọn spårbyte.

Người lao động cần kiểm tra quyết định cấp phép ban đầu để biết căn cứ pháp lý. Nếu quyết định dựa trên Chương 5, Khoản 15a của Đạo luật Người nước ngoài Thụy Điển (utlänningslagen), họ sẽ không thể gia hạn giấy phép khi hết hạn.

“Trong một số trường hợp, những người từng xin tị nạn được cấp giấy phép theo quy tắc lao động tiêu chuẩn. Nếu quyết định của bạn dựa trên một điều khoản khác ngoài 5:15a, bạn sẽ không bị ảnh hưởng bởi việc bãi bỏ spårbyte”, bà Geurtsen giải thích thêm.

Hàng nghìn người đối mặt nguy cơ phải rời đi

Theo ước tính của Cơ quan Di trú:

• Khoảng 4.700 người đang sinh sống tại Thụy Điển sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.
• Trong đó, khoảng 1.400 người là thành viên gia đình đi cùng.
• Hiện có khoảng 2.200 giấy phép spårbyte còn hiệu lực và 2.500 hồ sơ đang chờ xử lý.

Những người bị ảnh hưởng có thể ở lại Thụy Điển cho đến khi giấy phép hiện tại hết hạn, thay vì phải rời đi ngay lập tức vào ngày 1/4.

Tại sao Thụy Điển thắt chặt quy định?

Thông thường, người xin giấy phép lao động phải nộp đơn từ nước ngoài. Quy định spårbyte được chính phủ trung hữu đưa ra vào năm 2008 như một ngoại lệ. Tuy nhiên, chính phủ hiện tại muốn chấm dứt ngoại lệ này như một phần của “sự thay đổi mô hình di trú” theo Thỏa thuận Tidö.

Bộ trưởng Di trú Johan Forssell nhấn mạnh:

“Việc đảm bảo những người đã nhận lệnh trục xuất phải rời khỏi đất nước là điều tối quan trọng để duy trì niềm tin vào hệ thống di trú của chúng ta. Những đề xuất này làm giảm động lực ở lại Thụy Điển trái phép sau khi bị từ chối tị nạn.”

Liệu có cơ hội nào để ở lại?

Cơ hội ở lại là cực kỳ thấp và phức tạp. Cơ quan Di trú sẽ xem xét liệu có lý do nhân đạo hoặc ngoại lệ nào khác hay không. Yếu tố then chốt là lệnh trục xuất (ban hành khi đơn tị nạn bị bác bỏ) còn hiệu lực hay đã hết hạn (thường là sau 4 năm).

• Nếu lệnh trục xuất còn hiệu lực: Khả năng ở lại rất mong manh, trừ khi có trở ngại thực thi (verkställighetshinder) – ví dụ như quốc gia gốc từ chối tiếp nhận.
• Nếu lệnh trục xuất đã hết hạn: Người lao động có thể có cơ hội nộp đơn xin thường trú hoặc giấy phép mới dựa trên mối quan hệ gia đình hoặc công việc nếu đáp ứng đủ điều kiện.

“Chúng tôi sẽ xem xét mọi hoàn cảnh. Nhưng với số lượng lớn, kết quả có lẽ vẫn là: dù có hợp đồng lao động hợp lệ, nhưng không có lý do để tạo ngoại lệ, họ vẫn phải rời đi và nộp đơn lại từ nước ngoài”, bà Geurtsen nhận định.

Quyền quay trở lại Thụy Điển

Về lý thuyết, những người phải rời đi vẫn có thể nộp đơn xin giấy phép lao động mới từ quê nhà. Tuy nhiên, đây sẽ được tính là một hồ sơ mới hoàn toàn chứ không phải gia hạn. Điều này đồng nghĩa với việc chủ lao động có thể phải đăng tuyển lại vị trí đó để đáp ứng quy trình pháp lý.

Lời khuyên quan trọng nhất từ Cơ quan Di trú là người lao động nên tuân thủ lệnh trục xuất và rời đi đúng hạn để tránh bị cấm nhập cảnh vào toàn bộ khu vực Schengen, điều này sẽ gây khó khăn cho bất kỳ nỗ lực quay trở lại làm việc nào trong tương lai.