Thụy Điển: Cơ hội nào cho chiến dịch đòi quyền lợi chuyển tiếp trong luật quốc tịch mới?

Chiến dịch do những cư dân tại Thụy Điển khởi xướng nhằm phản đối việc thiếu các quy định chuyển tiếp trong luật quốc tịch mới đang thu hút sự chú ý mạnh mẽ từ truyền thông và giới chính trị. Các nhà hoạt động đã liên tục gửi email tới các nghị sĩ, đồng thời vận động hành lang các bộ trưởng và chính trị gia đối lập.

Hiện tại, cả bốn đảng đối lập đã đệ trình kiến nghị lên Quốc hội Thụy Điển yêu cầu thay đổi dự luật quốc tịch sắp tới. Dù còn nhiều khác biệt, tất cả các đảng này đều thống nhất rằng cần phải bổ sung các quy định chuyển tiếp.

Vấn đề nằm ở đâu?

Vào tháng 2, khi chính phủ Thụy Điển công bố quyết định đẩy mạnh dự luật “thắt chặt quy định nhập tịch”, họ đã phớt lờ khuyến nghị từ ủy ban điều tra chuẩn bị luật về việc đưa vào các quy định chuyển tiếp (transitional rules).

Nếu có các quy định này, hơn 100.000 người đã nộp đơn và đang chờ kết quả trước khi luật có hiệu lực vào ngày 6/6 sẽ chỉ cần đáp ứng các yêu cầu cũ. Cụ thể, họ chỉ cần sống ở Thụy Điển 5 năm (thay vì 8 năm theo luật mới), không cần chứng minh trình độ tiếng Thụy Điển, kiến thức xã hội hay đáp ứng yêu cầu tự túc tài chính 20.000 kronor.

Việc thiếu quy định chuyển tiếp đồng nghĩa với việc hàng chục nghìn người có nguy cơ bị bác đơn chỉ vì Cơ quan Di trú (Migrationsverket) không kịp xử lý hồ sơ trước thời hạn.

“Đây là một quy định pháp luật yếu kém và không hợp lý. Ngay cả những đảng dân túy nhất tại quê hương Đan Mạch của tôi cũng không ban hành luật mà thiếu quy định chuyển tiếp. Ngay cả Đảng Nhân dân Đan Mạch cũng đưa quy định này vào khi đề xuất thay đổi. Vậy mà giờ đây, một chính phủ Thụy Điển với các đảng ‘tự do’ lại đang làm điều đó,”

Nghị sĩ Niels Paarup-Petersen từ Đảng Trung tâm (Centerpartiet), người đang tích cực hỗ trợ chiến dịch, cho biết.

Kịch bản tại Quốc hội

Vào ngày 14/4, Ủy ban Bảo hiểm Xã hội của Quốc hội sẽ họp để chuẩn bị văn bản cuối cùng cho dự luật. Văn bản này sẽ bao gồm các đề xuất của chính phủ và một hoặc nhiều “bảo lưu thiểu số” (minority reservations) chứa các đề xuất thay thế từ phe đối lập.

Dù chính phủ và đảng Thụy Điển Dân chủ (Sverigedemokraterna) nắm đa số tại ủy ban, họ không thể ngăn cản một bảo lưu thiểu số được đưa ra bỏ phiếu tại Quốc hội.

Ngày bỏ phiếu quyết định

Vào ngày 29/4, Quốc hội sẽ bỏ phiếu về các phần chính của dự luật và các đề xuất bảo lưu. Nếu đa số nghị sĩ bỏ phiếu cho đề xuất của phe đối lập về quy định chuyển tiếp, nó sẽ được đưa vào luật chính thức.

Tuy nhiên, thách thức là rất lớn. Hiện tại, phe chính phủ và đảng ủng hộ có 176 ghế, trong khi bốn đảng đối lập có 173 ghế. Để đề xuất chuyển tiếp được thông qua, cần ít nhất hai nghị sĩ từ phe chính phủ phá vỡ kỷ luật đảng để bỏ phiếu cùng phe đối lập.

Hy vọng từ những “người nổi loạn”

Mặc dù việc bỏ phiếu ngược lại đường lối của đảng là rất hiếm tại Thụy Điển, nhưng sự rạn nứt trong nội bộ Đảng Tự do (Liberalerna) đang mở ra một cơ hội nhỏ. Ba nghị sĩ Đảng Tự do gồm Cecilia Rönn, Jakob Olofsgård và Helene Odenjung đã tuyên bố sẽ không tái tranh cử vì không chấp nhận việc đảng này hợp tác với phe cực hữu.

“Đây là một tình huống rất đặc biệt. Chúng tôi hy vọng rằng những nỗ lực tuyệt vời từ chiến dịch Fair Transition và truyền thông sẽ tạo ra tác động. Nếu có một cơ hội nào đó, thì chính là lúc này,”

ông Paarup-Petersen chia sẻ.

Tuy nhiên, hệ thống “ghép cặp” (pairing off) tại Quốc hội Thụy Điển – nơi các nghị sĩ vắng mặt được bù trừ lẫn nhau – có thể bị các lãnh đạo đảng lợi dụng để ngăn chặn các cuộc nổi loạn bằng cách yêu cầu các nghị sĩ có ý định phản kháng không tham gia bỏ phiếu.

Điều gì xảy ra nếu thất bại?

Nếu đề xuất thất bại vào tháng 4, hy vọng cuối cùng sẽ dồn vào cuộc bầu cử tháng 9. Nếu một chính phủ mới do Đảng Xã hội Dân chủ dẫn dắt lên nắm quyền, họ có thể thông qua một dự luật sửa đổi để bổ sung quy định chuyển tiếp.

Dù vậy, điều này sẽ tạo ra một sự xáo trộn lớn cho Cơ quan Di trú khi các quy định thay đổi liên tục: từ 5 năm lên 8 năm vào tháng 6, rồi có thể quay lại 5 năm vào cuối năm. Câu hỏi đặt ra là liệu chính phủ mới có sẵn sàng ưu tiên giải quyết sự phức tạp này hay không.