Thụy Điển: Kế hoạch thu hồi thẻ thường trú bị cáo buộc “bất hợp pháp trên nhiều phương diện”

Luật sư Fridh, người chịu trách nhiệm soạn thảo các phản hồi về luật nhập cư mới cho Hiệp hội Luật sư Thụy Điển trong năm qua, tin rằng ngay cả khi dự luật không bị Hội đồng Pháp quy (Council on Legislation) bác bỏ, nó chắc chắn sẽ bị các tòa án tại Thụy Điển hoặc châu Âu vô hiệu hóa.

“Hiệp hội Luật sư Thụy Điển đã đưa ra 5 lý do mà mỗi lý do đều đủ sức nặng để bãi bỏ đạo luật này”

Tuy nhiên, ông Fridh cho rằng dự luật có thể sẽ không đi xa đến mức đó. Theo quan điểm của ông, chính các chính trị gia cũng không tin rằng đây là một đề xuất hợp lý. Đây thực chất là một cách để đưa ra tuyên bố chính trị rằng chính phủ đang “quyết liệt” và sẵn sàng thử nghiệm mọi biện pháp.

Mặc dù vậy, ông Fridh vẫn bày tỏ sự lo ngại khi những người đứng sau đề xuất sẵn sàng đánh đổi cuộc sống của hàng nghìn người. Báo cáo điều tra cho thấy có khoảng 15.000 trẻ em đang cư trú vĩnh viễn tại Thụy Điển có nguy cơ mất quyền ở lại. Con số này tương đương với dân số của một thành phố nhỏ.

“Họ thừa nhận rằng điều này rõ ràng không vì lợi ích tốt nhất của trẻ em, nhưng cho rằng nó xứng đáng để đánh đổi. Tôi nghĩ điều đó tóm gọn cách họ đặt quyền lợi của con người lên bàn cân với mong muốn thể hiện sự quyết liệt trong các cuộc thảo luận chính trị.”

Đề xuất này có thể dẫn đến việc hơn 100.000 công dân nước ngoài tại Thụy Điển bị thu hồi thẻ thường trú và hơn 10.000 người bị trục xuất, gây ra một sự xáo trộn nhập cư có quy mô tương đương với cuộc khủng hoảng tị nạn năm 2015.

Cuộc điều tra do thẩm phán và cựu quan chức đảng Dân chủ Thụy Điển, Josephine Boswell dẫn đầu, đã kêu gọi thông qua một “đạo luật đặc biệt” nhằm tự động thu hồi giấy phép thường trú của những người tị nạn, những người được bảo hộ hoặc cư trú dài hạn theo luật EU, cùng thân nhân của họ.

Các lý do khiến dự luật bị coi là bất hợp pháp

1. Không có tình trạng khẩn cấp để áp dụng luật hồi tố

Bộ trưởng Di trú Johan Forssell và các quan chức chính phủ liên tục khẳng định cuộc điều tra không tìm thấy rào cản pháp lý nào trong Hiến pháp Thụy Điển hay luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, ông Fridh phản bác cách diễn giải này.

Theo ông, Hiến pháp Thụy Điển chỉ tuyệt đối cấm hồi tố trong luật thuế hoặc luật hình sự, còn luật hành chính (bao gồm di trú) thì không bị cấm hoàn toàn. Tuy nhiên, việc hồi tố chỉ được phép áp dụng trong những “tình huống đặc biệt”.

“Họ lập luận về tình trạng tội phạm và loại trừ xã hội, nhưng không có bằng chứng nào cho thấy vấn đề này đang bùng nổ đến mức phải dùng biện pháp cực đoan như thu hồi thẻ thường trú của 100.000 người. Thậm chí không có giải thích lý thuyết nào cho thấy việc thu hồi thẻ sẽ giải quyết được vấn đề đó.”

2. Tính phân biệt đối xử rõ rệt

Ông Fridh cho rằng dự luật mang tính ngẫu nhiên và phân biệt đối xử. Nhiều người có nguy cơ mất thẻ thường trú dù họ đang làm việc hoặc tự chủ tài chính, chỉ vì ban đầu họ nộp đơn theo diện tị nạn.

“Việc một người có bị ảnh hưởng bởi luật mới hay không hoàn toàn mang tính ngẫu nhiên, phụ thuộc vào cách Cơ quan Di trú phân loại hồ sơ của họ trước đây. Trong cả luật pháp Thụy Điển và châu Âu, việc nhà nước sử dụng quyền lực cưỡng chế đối với cá nhân dựa trên các lý do ngẫu nhiên và phân biệt đối xử là bị cấm.”

3. Vi phạm chỉ thị của EU về cư trú dài hạn

Dự luật đề xuất hạ cấp quyền cư trú vĩnh viễn xuống thành cư trú 5 năm (theo trạng thái cư trú dài hạn của EU). Ông Fridh khẳng định Thụy Điển không có quyền đơn phương thay đổi hoặc thu hồi một quyền lợi đã được xác lập theo chỉ thị của EU trừ khi có lý do mới như gian lận, điều mà không xuất hiện trong trường hợp này.

4. Vi phạm quyền riêng tư và gia đình

Ông Fridh tin rằng việc thu hồi thẻ thường trú sẽ vi phạm Điều 8 của Công ước châu Âu về Nhân quyền về quyền có cuộc sống gia đình.

“Chính phủ nói rằng họ để việc đó cho tòa án quyết định. Nhưng không chỉ tòa án, mà chính Nhà nước Thụy Điển cũng bị ràng buộc bởi Công ước. Chính phủ không được phép ban hành một đạo luật mà họ biết rõ là không phù hợp với Công ước mà họ đã ký kết.”

Liệu dự luật có thể bị ngăn chặn?

Vấn đề lớn nhất là ngay cả khi bất hợp pháp, quá trình để các tòa án Thụy Điển hoặc châu Âu bác bỏ đạo luật có thể mất nhiều năm. Trong thời gian đó, cuộc sống của hàng chục nghìn người đã bị đảo lộn.

Nếu chính phủ tiếp tục thúc đẩy dự luật, Hội đồng Pháp quy có thể tuyên bố nó vi phạm Hiến pháp, nhưng vì Hội đồng này chỉ đóng vai trò tư vấn, chính phủ vẫn có thể trình dự luật ra Quốc hội. Con đường khả thi nhất là một cá nhân khởi kiện lên tòa án di trú Thụy Điển, sau đó tòa án này sẽ gửi câu hỏi lên Tòa án Công lý Châu Âu để xem xét tính hợp hiến.