Thụy Điển nỗ lực tìm giải pháp ngăn chặn trục xuất thanh thiếu niên diện lao động

Hầu hết các đảng phái chính trị tại Thụy Điển, ngoại trừ đảng cánh hữu Dân chủ Thụy Điển (Sweden Democrats), đều thống nhất rằng cần phải có biện pháp can thiệp trước tình trạng thanh thiếu niên bị trục xuất. Tuy nhiên, các bên vẫn đang tranh cãi về lộ trình và mức độ quyết liệt của các giải pháp.

Dưới đây là 5 đề xuất chính nhằm giảm thiểu số lượng thanh niên từ 18 đến 20 tuổi – những người đã hòa nhập tốt nhưng vẫn phải đối mặt với lệnh trục xuất ngay cả trước khi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Nguồn cơn của cuộc khủng hoảng trục xuất

Vấn đề bắt nguồn từ Luật Di trú năm 2021 (Aliens Act) của Thụy Điển. Đạo luật này đã luật hóa các chính sách di trú khắt khe mà đảng Xã hội Dân chủ và đảng Xanh từng áp dụng tạm thời từ năm 2016. Đáng chú ý, luật mới bổ sung yêu cầu người xin thường trú phải tự chủ về tài chính.

Sự chồng chéo trong quy định đã tạo ra kẽ hở: trong khi quy tắc cấp giấy phép lao động coi con cái là người phụ thuộc cho đến năm 21 tuổi, thì quy tắc thường trú nhân chỉ công nhận đến năm 18 tuổi. Do đó, con cái của những người lao động di trú đột ngột đối mặt với lệnh trục xuất nếu họ bước sang tuổi 18 trước khi có quyết định về thường trú nhân.

Để được cấp phép ở lại, những thanh niên 18 tuổi này phải chứng minh được thu nhập đủ chi trả tiền thuê nhà và các chi phí sinh hoạt cơ bản. Điều này là bất khả thi với đa số học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường.

Từ “đặc biệt đau lòng” đến “cực kỳ đau lòng”

Luật năm 2021 ban đầu có một điều khoản an toàn, cho phép những người 18 tuổi ở lại nếu có “hoàn cảnh đặc biệt đau lòng” (särskilt ömmande omständigheter). Tuy nhiên, vào tháng 10/2023, điều khoản này đã bị thay thế bằng quy định khắt khe hơn: “hoàn cảnh cực kỳ đau lòng” (synnerligen ömmande omständigheter).

Sự thay đổi về thuật ngữ này đã tạo ra rào cản pháp lý khổng lồ. Theo tiêu chuẩn mới, thanh niên chỉ được ở lại nếu mắc bệnh hiểm nghèo, khuyết tật nặng hoặc đối mặt với khủng hoảng nhân đạo cá nhân cấp bách.

5 giải pháp đang được đề xuất

1. Áp dụng điều khoản “hoàn cảnh bất thường và đau lòng”

Một cuộc điều tra của chính phủ vào tháng 9 đề xuất thay thế quy định hiện hành bằng điều khoản “hoàn cảnh bất thường và đau lòng” (udda och ömmande omständigheter). Đây là phương án mà Bộ trưởng Di trú Johan Forssell và Thủ tướng Thụy Điển đang hướng tới.

“Tôi rất mong muốn tìm ra giải pháp cho vấn đề này, nhưng nó phải được thực hiện theo đúng quy trình pháp lý,” ông Forssell chia sẻ với đài SVT.

• Hạn chế: Đề xuất này dự kiến chỉ có hiệu lực từ tháng 1/2027, quá muộn đối với những trường hợp đang cấp bách hiện nay.

2. Đẩy nhanh lộ trình áp dụng điều khoản mới

Lãnh đạo đảng Libơral (Liberal Party), bà Simona Mohamsson, đã kêu gọi các đồng nghiệp trong chính phủ nhanh chóng đưa điều khoản an toàn vào thực tế, có thể là từ tháng 6/2026 thay vì năm 2027.

• Hạn chế: Quy trình pháp lý tại Thụy Điển thường diễn ra chậm chạp, khiến mốc thời gian tháng 6/2026 trở nên thiếu khả thi.

3. Tạm dừng trục xuất thanh thiếu niên

Đảng Xã hội Dân chủ đã kêu gọi chính phủ áp đặt một lệnh “tạm dừng trục xuất” ngay lập tức cho đến khi tình hình pháp lý được làm rõ.

“Chúng tôi yêu cầu dừng ngay việc trục xuất cho đến khi chính phủ trình bày được cách giải quyết vấn đề này,” bà Ida Karkiainen, phát ngôn viên di trú của đảng Xã hội Dân chủ, phát biểu trên tờ Dagens Nyheter.

• Hạn chế: Bộ trưởng Forssell đã bác bỏ yêu cầu này, cho rằng chính phủ không có quyền can thiệp trực tiếp vào quyết định của Cơ quan Di trú và Tòa án Di trú (nguyên tắc chống can thiệp hành chính).

4. Khôi phục điều khoản “hoàn cảnh đặc biệt đau lòng”

Đảng Xanh và đảng Tả đã kêu gọi đảo ngược quyết định năm 2023 để đưa trở lại điều khoản särskilt ömmande omständigheter. Đây được coi là giải pháp nhanh nhất vì chỉ cần một cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội.

• Hạn chế: Phương án này hiện khó thành công do các đảng trong chính phủ và đảng Dân chủ Thụy Điển vẫn nắm giữ đa số ghế và chưa có ý định ủng hộ.

5. Thay đổi độ tuổi phụ thuộc lên 21 tuổi

Đề xuất này nhằm đồng bộ hóa độ tuổi phụ thuộc của con cái giữa luật thường trú và luật cấp phép lao động (đều là 21 tuổi). Điều này giúp thanh niên có thể hoàn thành chương trình trung học hoặc đại học trước khi phải tự chứng minh tài chính.

• Hạn chế: Việc thay đổi luật theo hướng này yêu cầu một quy trình điều tra và tham vấn kéo dài ít nhất hai năm, đồng thời vấp phải sự lo ngại từ những người ủng hộ chính sách nhập cư thắt chặt.