Thụy Điển: Quốc hội cần bổ sung quy định chuyển tiếp vào luật quốc tịch mới để đảm bảo tính công bằng

Các đảng trong liên minh Tidö đang nỗ lực thực hiện các cải cách đã hoạch định trước khi nhiệm kỳ hiện tại kết thúc vào tháng 9. Một trong những thay đổi sâu rộng nhất liên quan đến việc thắt chặt các điều kiện để nhập quốc tịch Thụy Điển. Dự kiến, đề xuất này sẽ sớm được trình Quốc hội và có hiệu lực vào ngày 6/6 tới – đúng ngày Quốc khánh Thụy Điển.

Những thay đổi này đồng nghĩa với việc viết lại cơ bản Đạo luật Quốc tịch. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nhất là Chính phủ dự định thực hiện cải cách mà không kèm theo bất kỳ quy định chuyển tiếp nào – trái ngược hoàn toàn với các khuyến nghị từ chính cơ quan điều tra của mình.

Hệ quả của quyết định này có thể rất nghiêm trọng. Hàng chục nghìn người đã hòa nhập tốt, tuân thủ pháp luật, có công việc ổn định và đáp ứng các tiêu chuẩn hiện tại đang đối mặt với nguy cơ bị bác đơn chỉ sau một đêm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến những người đã sống ở Thụy Điển từ 5 đến 7 năm và đã nộp đơn theo quy định hiện hành về thời gian cư trú thường xuyên.

Nguy cơ bị bác đơn hồi tố

Nếu yêu cầu về thời gian cư trú tăng lên 8 năm và áp dụng cho cả những người đã nộp đơn, họ sẽ đột ngột không còn đủ điều kiện – ngay cả khi họ đã tuân thủ đúng các quy định trước đó và trong một số trường hợp đã chờ đợi nhiều năm để nhận quyết định từ Cơ quan Di trú Thụy Điển.

Bên cạnh đó, những thay đổi này cũng ảnh hưởng đến những người đã sống ở Thụy Điển từ 8 năm trở lên, thậm chí hàng thập kỷ. Họ có nguy cơ bị từ chối quốc tịch do các yêu cầu mới về ngôn ngữ và kiến thức dân sự. Dù các yêu cầu này là hợp lý, nhưng Chính phủ lại muốn áp dụng khi chưa có các kỳ thi chuẩn hóa quốc gia và đảm bảo tính pháp lý.

Trên thực tế, một người thiếu các chứng chỉ chính thức, ví dụ từ chương trình Tiếng Thụy Điển cho người nhập cư (Swedish for Immigrants – SFI) hoặc giáo dục người lớn tại địa phương (Komvux), có thể bị từ chối ngay cả khi họ nói tiếng Thụy Điển lưu loát, làm việc, đóng thuế và tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng.

Vi phạm nguyên tắc pháp quyền

Trong hơn một thế kỷ qua, các thay đổi lớn về luật quốc tịch luôn đi kèm với các quy tắc chuyển tiếp cụ thể nhằm đảm bảo tính ổn định pháp lý. Người dân cần có khả năng dự đoán được hệ quả pháp lý khi tuân thủ luật pháp. Việc thay đổi quy tắc có tính hồi tố đối với các hồ sơ đang được xem xét đã vi phạm nguyên tắc cơ bản của luật pháp Thụy Điển và quốc tế: luật không có hiệu lực hồi tố.

Bộ trưởng Di trú Johan Forssell đưa ra hai lập luận chính cho việc không áp dụng quy định chuyển tiếp. Thứ nhất là cải cách phải có hiệu lực ngay lập tức. Tuy nhiên, vấn đề không phải là thời điểm luật có hiệu lực, mà là cách nó tác động đến những người đã trung thành tuân thủ các quy tắc được quy định từ năm 2001.

Lập luận thứ hai liên quan đến an ninh quốc gia. Chính phủ dẫn dẫn chứng rằng Cơ quan An ninh đang kêu gọi thắt chặt các yêu cầu. Tuy nhiên, lập luận này bỏ qua thực tế là Cơ quan Di trú và Cơ quan An ninh vốn đã phối hợp chặt chẽ để ngăn chặn các hồ sơ có nguy cơ rủi ro. Việc áp dụng luật khắt khe hồi tố cho tất cả mọi người là một vấn đề hoàn toàn khác với việc nhắm vào các cá nhân gây đe dọa an ninh.

“Việc thay đổi quy tắc có tính hồi tố đối với các hồ sơ đang được xem xét đã vi phạm nguyên tắc cơ bản của luật pháp Thụy Điển và quốc tế: luật không có hiệu lực hồi tố.”

Thông điệp rủi ro tới thế giới

Việc thực thi các yêu cầu khắt khe mà không có quy định chuyển tiếp sẽ gây ra nhiều rủi ro hơn là các lợi ích biểu tượng. Các tòa án di trú – vốn đã quá tải với hàng nghìn hồ sơ – sẽ bị ngập trong các đơn kháng cáo. Nhà nước sẽ phải dành nguồn lực khổng lồ để xử lý các hệ quả từ quyết định này.

Hơn nữa, thông điệp gửi đến thế giới là rất rõ ràng: Tại Thụy Điển, tính ổn định pháp lý có thể bị thương lượng. Đối với một quốc gia phụ thuộc vào lao động nhập cư, đầu tư và chuyên gia quốc tế, đây là một thông điệp nguy hiểm. Thụy Điển cạnh tranh không chỉ bằng thuế và lương, mà còn bằng các quy định ổn định và một nền pháp quyền mạnh mẽ.

Giải pháp công bằng

Giải pháp rất đơn giản: Quốc hội có thể quyết định rằng các đơn đăng ký nộp trước ngày 6/6 sẽ được xem xét theo các quy tắc tại thời điểm nộp đơn. Đó sẽ là một tuyên bố rõ ràng ủng hộ tính pháp quyền và sự công bằng.

Ngày Quốc khánh Thụy Điển năm nay có thể trở thành dịp để tái khẳng định các nguyên tắc nền tảng của dân chủ: tính pháp lý, khả năng dự đoán và đối xử bình đẳng. Ngược lại, nó cũng có thể là dấu hiệu cho thấy Thụy Điển đang tiến tới một tương lai tăm tối hơn. Quyền lựa chọn nằm trong tay các nhà lập pháp.

Về tác giả: Patrick Henry Gallen là người phát ngôn của Fair Transition Sweden, một nhóm vận động đại diện cho người nước ngoài tại Thụy Điển, và là cố vấn cấp cao tại Viện Nghiên cứu Tương lai Copenhagen. Bài viết này được đăng tải lần đầu bằng tiếng Thụy Điển trên tờ báo Sydsvenskan.