Nghị viện châu Âu thông qua kế hoạch lập các trung tâm trục xuất ngoài biên giới

Với 418 phiếu thuận và 218 phiếu chống, Nghị viện châu Âu tại Strasbourg đã vượt qua một trong những rào cản cuối cùng để thông qua kế hoạch cải cách di cư. Đây là nỗ lực của Brussels và các quốc gia thành viên nhằm đối phó với áp lực chính trị trong việc kiềm chế dòng người di cư.

“Hôm nay châu Âu đã hành động. người dân có quyền kỳ vọng rằng những người không có quyền cư trú phải được đưa trở về quốc gia gốc của họ,” ông Malik Azmani, nghị sĩ trung dung người Hà Lan và là người bảo trợ dự luật, tuyên bố.

Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bầu không khí căng thẳng. Trong khi các nghị sĩ cánh hữu reo hò ủng hộ, các nhóm cánh tả đã đồng thanh hô vang “thật xấu hổ”, làm nổi bật sự chia rẽ sâu sắc đối với văn bản vốn bị các tổ chức nhân quyền chỉ trích gay gắt.

Thiết lập các “trung tâm hồi hương” ngoài EU

Nội dung cốt lõi của quy định mới cho phép các quốc gia thành viên thiết lập các “trung tâm hồi hương” (return hubs) bên ngoài biên giới EU. Đây là nơi những người di cư không đủ điều kiện cư trú sẽ bị đưa tới trong khi chờ trục xuất.

Nhiều quốc gia bao gồm Đan Mạch, Áo, Hy Lạp, Đức và Hà Lan đã bắt đầu nghiên cứu các phương án triển khai mô hình này. Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis cho biết:

“Mục tiêu của chúng tôi là ký kết các thỏa thuận đầu tiên để xây dựng những cấu trúc này vào năm 2026, để chúng có thể đi vào hoạt động từ năm 2027.”

Dù từng bị coi là một ý tưởng cực đoan, kế hoạch này đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi hơn vào thứ Ba vừa qua khi đa số các quốc gia EU đồng ý tìm kiếm nguồn ngân sách chung của khối để vận hành các trung tâm, bất chấp sự phản đối từ Pháp và Tây Ban Nha.

Sự thay đổi quan điểm này diễn ra trong bối cảnh làn sóng cánh hữu đang trỗi dậy khắp châu lục. Hiện nay, tỷ lệ thực hiện lệnh trục xuất tại EU vẫn ở mức thấp, với chưa đầy 30% số người bị yêu cầu rời đi thực sự trở về quê hương.

Những quy định khắt khe và tranh cãi về nhân quyền

Bên cạnh các trung tâm hồi hương, biện pháp mới còn thiết lập nghĩa vụ nghiêm ngặt đối với người di cư bị trục xuất. Họ buộc phải rời đi và hợp tác với cơ quan chức năng. Những trường hợp không tuân thủ, gây rủi ro an ninh hoặc có nguy cơ bỏ trốn có thể bị giam giữ lên đến hai năm.

Ngoài ra, cơ quan chức năng sẽ được phép khám xét người di cư, nơi ở của họ và tịch thu đồ đạc cá nhân để đảm bảo việc trục xuất được thực thi. Những quy định này đã vấp phải sự phản đối quyết liệt:

• Maria Nyman từ tổ chức Caritas cho rằng các thay đổi này có nguy cơ “kỳ thị và hình sự hóa người di cư”.
• Nghị sĩ Alessandro Zan thuộc nhóm S&D gọi đây là “một chương đen tối cho châu Âu”, so sánh các biện pháp này với phong cách kiểm soát cứng rắn dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Nhiều ý kiến chỉ trích cũng nghi ngờ tính hiệu quả của kế hoạch, dẫn chứng việc Anh từng thất bại với dự án trục xuất sang Rwanda hay các cơ sở do Ý vận hành tại Albania đang gặp nhiều rào cản pháp lý.

Bước tiếp theo, luật cần nhận được cái gật đầu chính thức từ các quốc gia thành viên để chính thức có hiệu lực. Hầu hết các biện pháp mới sẽ được áp dụng ngay sau đó, trong khi một số điều khoản cụ thể sẽ có hiệu lực sau 12 tháng.