Làn sóng trục xuất công dân Anh lần thứ hai tại Thụy Điển: Đâu là nguyên nhân?

Tờ The Guardian (Anh) gần đây đã liên tục đưa tin về những trường hợp thương tâm liên quan đến chính sách cư trú của Thụy Điển. Trong đó có bà Joyce Thomas, một y tá nghỉ hưu 78 tuổi đã sống tại Thụy Điển 21 năm nhưng đang đối mặt với lệnh trục xuất do nộp đơn muộn. Một trường hợp khác là ông Horace Mason, 74 tuổi, người có nguy cơ bị buộc rời khỏi đất nước dù đang cần được chăm sóc đặc biệt tại viện dưỡng lão vì bệnh Alzheimer nặng.

Tại Thụy Điển, tờ Dagens Nyheter và The Local cũng phản ánh câu chuyện của Nichola Stanlick. Dù đến Thụy Điển từ năm 7 tuổi và gần như đã trở thành một người Thụy Điển thực thụ về mọi mặt (trừ nơi sinh và quốc tịch), cô vẫn đang đứng trước nguy cơ bị yêu cầu quay trở lại Anh.

Cách tiếp cận khắt khe của Thụy Điển đối với các đơn xin cư trú hậu Brexit theo Thỏa thuận Rút lui (UK Withdrawal Agreement) không phải là điều mới mẻ. Trước đó, các trường hợp của nam diễn viên Bollywood Kenny Solomons (kết hôn với ngôi sao nhạc pop Thụy Điển Tess Merkel) hay tài xế xe tải Nigel Davies cũng từng gây xôn xao dư luận.

Hệ quả từ những quyết định trì hoãn

David Milstead, một nhà vật lý tại Đại học Stockholm và là tình nguyện viên của nhóm Brits in Sweden, nhận định làn sóng trục xuất hiện nay là một “dư chấn” từ cách xử lý của Cơ quan Di trú Thụy Điển (Migrationsverket) trong giai đoạn 2023-2024.

“Lý do chúng ta vẫn thấy các lệnh trục xuất vào lúc này là vì rất nhiều vấn đề đã bị trì hoãn giải quyết trước đó”, ông Milstead chia sẻ với The Local.

Khi Cơ quan Di trú từ chối đơn xin cư trú hậu Brexit – do nộp muộn hoặc không đáp ứng đủ yêu cầu – họ thường cấp giấy phép cư trú tạm thời theo luật quốc gia Thụy Điển, thường dựa trên lý do gia đình hoặc công việc. Tuy nhiên, rào cản mới đã xuất hiện:

• Thụy Điển đã thắt chặt đáng kể luật cư trú quốc gia.
• Việc chuyển đổi từ cư trú tạm thời sang thường trú trở nên cực kỳ khó khăn.
• Nhiều người không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải rời đi khi giấy phép tạm thời hết hạn.

Chính sách thắt chặt của chính phủ Tidö

Kể từ khi chính phủ Tidö lên nắm quyền vào tháng 10/2022, Thụy Điển đã tăng mạnh mức lương tối thiểu đối với giấy phép lao động, đồng thời nâng cao các yêu cầu về thu nhập và nhà ở đối với diện đoàn tụ gia đình. Điều này khiến những người Anh không có công việc thu nhập cao gặp khó khăn trong việc gia hạn giấy phép tạm thời.

Một phụ nữ điều hành nhóm Facebook dành cho những người Anh bị từ chối cư trú cho biết, cô hy vọng sẽ được gia hạn giấy phép thêm hai năm dựa trên mối quan hệ với con gái 16 tuổi. Tuy nhiên, cô thừa nhận rằng mình sẽ mất quyền ở lại Thụy Điển ngay khi con gái tròn 18 tuổi.

“Tôi đã chấp nhận rằng ngày hết hạn cư trú của mình đang đến gần, và vẫn còn nhiều người khác đang phải đấu tranh quyết liệt”, cô nói.

Thụy Điển – Quốc gia khắt khe nhất EU

Mặc dù con số chính xác về số người Anh bị từ chối cư trú vẫn chưa chắc chắn, nhưng Thụy Điển rõ ràng đang có tỷ lệ từ chối cao hơn bất kỳ quốc gia EU nào khác. Theo số liệu từ Eurostat:

• Thụy Điển đã ban hành 2.500 lệnh trục xuất đối với công dân Anh kể từ năm 2021, chiếm 1/3 tổng số lệnh trục xuất người Anh trên toàn EU.
• Bộ Ngoại giao Anh tính toán rằng có tới 27,5% người Anh tại Thụy Điển bị từ chối cư trú hậu Brexit, trong khi mức trung bình của EU là dưới 4%.

Ông Milstead cho rằng điều này xuất phát từ việc Thụy Điển áp dụng các quy định cư trú của EU một cách cứng nhắc, kết hợp với truyền thống hoạt động độc lập của các cơ quan chính phủ. Các bộ trưởng chỉ có thể can thiệp thông qua luật pháp hoặc các văn bản hướng dẫn hàng năm.

“Cách Thụy Điển áp dụng luật EU gây ra nhiều khó khăn cho công dân EU. Thỏa thuận Rút lui về cơ bản là luật cư trú thông thường của EU nhưng thiếu đi các cơ chế bảo vệ chống trục xuất mà công dân EU vốn có. Do đó, việc nhiều người Anh phải rời đi là một hệ quả tất yếu”, ông Milstead phân tích.

Cơ hội nào cho những người ở lại?

Theo luật EU, có một điều khoản về “lý do hợp lý” để tạo điều kiện cho những người nộp đơn muộn. Tuy nhiên, theo ghi nhận của Milstead, chưa có trường hợp nào bị từ chối được chấp nhận dựa trên điều khoản này. Ngoài ra, Thỏa thuận Rút lui cũng yêu cầu các quốc gia phải đảm bảo quyết định trục xuất không được “thiếu tính cân xứng”.

Nhiều luật sư EU cho rằng việc trục xuất những người như bà Thomas hay ông Mason là vi phạm nguyên tắc cân xứng này, nhưng Tòa án Di trú Thụy Điển vẫn giữ nguyên quyết định của Cơ quan Di trú.

Về phía Ủy ban Châu Âu, cơ quan này cho đến nay vẫn từ chối can thiệp sâu. Người phát ngôn của Ủy ban cho biết:

“Các quốc gia sở tại có quyền tự quyết nhất định trong việc quyết định lý do nào là hợp lý cho việc lỡ thời hạn nộp đơn. Dựa trên thông tin hiện có, Thỏa thuận Rút lui đang được thực thi đúng quy định tại các quốc gia thành viên.”

Hiện tại, hy vọng duy nhất của cộng đồng người Anh tại đây là chính phủ Thụy Điển hiện tại hoặc tương lai sẽ ban hành một đạo luật hoặc lệnh đặc biệt để hỗ trợ những trường hợp đang đối mặt với lệnh trục xuất.