Quy định về việc rời Thụy Điển để chuyển đổi loại giấy phép cư trú

Trong vài tháng qua, dư luận Thụy Điển đã chú ý đến trường hợp của Brenda Ramström (cựu nhân viên Northvolt), Chris Stamper (nhà nghiên cứu an ninh sinh học người Mỹ) và Paolo Claudio (sinh viên người Mexico). Điểm chung của họ là đều phải rời Thụy Điển để nộp đơn xin giấy phép cư trú mới, dù đã có cuộc sống ổn định tại quốc gia này.

Cả ba đều cư trú hợp pháp và đủ điều kiện để được cấp giấy phép theo diện mới, nhưng họ vẫn buộc phải rời xa người thân để hoàn tất thủ tục. Vậy tại sao họ không thể nộp đơn ngay từ bên trong Thụy Điển?

Quy định về việc thay đổi mục đích cư trú rất phức tạp, phụ thuộc vào loại giấy phép hiện có, loại giấy phép muốn chuyển đổi và các điều kiện miễn trừ cụ thể.

“Không thể đưa ra một danh sách đơn giản cho mọi trường hợp và hệ quả chính xác. Cơ quan Di trú luôn đánh giá từng hồ sơ cá nhân để xem liệu các điều kiện nộp đơn từ nội địa có được đáp ứng hay không.”

— Didzis Melbiksis, người phát ngôn của Cơ quan Di trú Thụy Điển (Migrationsverket), cho biết.

Khi nào bạn có thể nộp đơn ngay tại Thụy Điển?

Nếu bạn gia hạn giấy phép cư trú mà không thay đổi mục đích (giữ nguyên diện cũ), bạn hoàn toàn có thể nộp đơn từ trong nước. Điều này áp dụng cho các diện: làm việc, học đại học, chung sống với vợ/chồng hoặc đối tác, diện gia đình của người lao động hoặc người tị nạn. Nếu đủ điều kiện định cư vĩnh viễn, bạn cũng có thể nộp đơn tại Thụy Điển.

Ngoài ra, một số trường hợp thay đổi mục đích cư trú vẫn được phép nộp đơn nội địa, bao gồm:

Giấy phép lao động → Giấy phép thành lập doanh nghiệp mới
Giấy phép lao động → Giấy phép nghiên cứu
Giấy phép lao động → Giấy phép đào tạo tiến sĩ
Giấy phép thành lập doanh nghiệp → Giấy phép lao động

Quy định dành cho sinh viên và nghiên cứu sinh

Từ năm 2008, sinh viên đại học đã có thể chuyển đổi sang giấy phép lao động từ trong nước. Từ năm 2014, họ có thêm diện giấy phép “tìm việc hoặc tìm hiểu khả năng khởi nghiệp sau khi tốt nghiệp”.

Giấy phép du học → Giấy phép lao động (với điều kiện đã hoàn thành chương trình học kéo dài ít nhất hai học kỳ).
Giấy phép du học → Giấy phép tìm việc hoặc khởi nghiệp (thời hạn tối đa 12 tháng).
Giấy phép đào tạo tiến sĩ → Giấy phép tìm việc hoặc khởi nghiệp (thời hạn 12 đến 18 tháng, yêu cầu đã nhận bằng Tiến sĩ).
Giấy phép đào tạo tiến sĩ → Giấy phép lao động (chỉ cần hoàn thành ít nhất hai học kỳ, không nhất thiết phải có bằng Tiến sĩ).

Các trường hợp đặc biệt khác

Từ ngày 11/6, người Ukraine cư trú theo Chỉ thị Bảo vệ Tạm thời của EU có thể nộp đơn xin bất kỳ loại giấy phép nào khác mà không cần rời Thụy Điển.

Vào tháng 10/2026, luật mới về đoàn tụ gia đình sẽ cho phép những người trẻ tuổi đến Thụy Điển theo diện phụ thuộc vào cha mẹ được tạm thời nộp đơn xin giấy phép lao động hoặc du học từ trong nước. Quy định này có hiệu lực đến hết tháng 12/2027, áp dụng ngay cả với những người đã có lệnh trục xuất có hiệu lực pháp luật.

Khi nào bắt buộc phải rời Thụy Điển?

Theo Chương 5, Mục 18 của Đạo luật Người nước ngoài (Aliens Act), nguyên tắc chung là bạn phải nộp đơn xin giấy phép trước khi nhập cảnh, trừ khi thuộc diện miễn trừ.

Các trường hợp thay đổi sau đây thường yêu cầu phải nộp đơn từ nước ngoài:

Giấy phép lao động → Giấy phép diện vợ chồng/sambo (sống chung không kết hôn).
Giấy phép du học → Giấy phép diện vợ chồng/sambo.
Giấy phép diện thành viên gia đình → Giấy phép diện vợ chồng/sambo.
Giấy phép tị nạn → Giấy phép diện vợ chồng/sambo.

Các ngoại lệ dựa trên “mối liên hệ chặt chẽ”

Bạn có thể được miễn trừ nếu chứng minh được mình có “mối liên hệ chặt chẽ” với một người đang cư trú tại Thụy Điển và việc yêu cầu bạn ra nước ngoài nộp đơn là “vô lý”. Tuy nhiên, quy định này được diễn giải rất khắt khe.

Các yếu tố được coi là “mối liên hệ chặt chẽ” bao gồm:

Vợ/chồng hoặc đối tác đã đăng ký kết hôn đang sống tại Thụy Điển.
Đối tác chung sống (sambo).
Con cái đang sống tại Thụy Điển.

Việc yêu cầu rời đi có thể bị coi là “vô lý” nếu có khó khăn thực tế trong việc di chuyển, chi phí quá lớn, thời gian xử lý hồ sơ quá dài, hoặc gây ra hậu quả nghiêm trọng khi chia cắt cha mẹ và con cái. Tòa án Thụy Điển nhấn mạnh rằng lợi ích của trẻ em là yếu tố quan trọng nhất khi xem xét các trường hợp này.

Tuy nhiên, quyết định ban đầu vẫn thuộc về nhân viên xét duyệt của Cơ quan Di trú. Họ có thể từ chối miễn trừ nếu thời gian xa cách dự kiến ngắn (khoảng 2-3 tháng), hoặc nếu người cha/mẹ đó không tham gia sâu vào việc chăm sóc con cái. Ngược lại, việc đang mang thai không mặc nhiên giúp bạn được miễn trừ, nhưng Cơ quan Di trú sẽ xem xét giai đoạn thai kỳ và hoàn cảnh gia đình để quyết định.

Lưu ý, nếu bạn từng cư trú bất hợp pháp hoặc có mối liên hệ gia đình mật thiết tại quê nhà, đó sẽ là những điểm bất lợi khi xin miễn trừ.