Truyền thông Thụy Điển phản ánh ‘bước ngoặt di cư’: Tiếng nói chính trị lấn át câu chuyện con người

Khi chính phủ liên minh cánh hữu Tidö lên nắm quyền vào năm 2022, Thụy Điển đã chứng kiến một sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong chính sách di cư: thắt chặt nhập cư tị nạn và lao động phổ thông để ưu tiên lao động tay nghề cao. Một phân tích mới đây đã hé lộ cách truyền thông quốc gia này phản ánh vấn đề vốn luôn nằm trong tâm điểm chương trình nghị sự của chính phủ suốt 4 năm qua.

Sử dụng hệ thống phân tích văn bản dựa trên AI mang tên FAME, tổ chức The Fix Advisory & Research đã tiến hành phân tích các tin tức, bài bình luận và xã luận từ 11 cơ quan báo chí Thụy Điển trong giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2026. Trong kho lưu trữ hơn 2,1 triệu bài viết, hệ thống FAME đã xác định được 26.389 bài báo coi di cư là chủ đề trọng tâm.

Sự vắng bóng của những câu chuyện thực tế

Kết quả phân tích cho thấy một thực trạng đáng chú ý: rất ít bài viết tập trung vào chính những người nhập cư. Chỉ khoảng 3% đến 13% bài báo về nhập cư khai thác khía cạnh câu chuyện con người – tức là những nội dung xây dựng dựa trên trải nghiệm trực tiếp của người trong cuộc. Thay vào đó, phần lớn các bài viết đều xoay quanh các bộ trưởng, cơ quan chính phủ, các đảng phái chính trị hoặc chuyên gia.

“Đến năm 2026, chỉ khoảng 1 trong số 18 bài báo về di cư được xây dựng dựa trên câu chuyện con người. Mặc dù kinh nghiệm cá nhân có xuất hiện trong các bài tường thuật, nhưng các chính trị gia và tổ chức mới là những người định hình câu chuyện. Trọng tâm cũng đã chuyển dịch sang vấn đề trục xuất và thực thi pháp luật. Đối với một cuộc tranh luận gắn liền với cuộc sống của người dân, tiếng nói của họ hiếm khi được đặt ở vị trí trung tâm.”

— Ông Miraslau Chyhir, người sáng tạo hệ thống FAME, chia sẻ với tờ The Local.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng khoảng 2/3 hoặc nhiều hơn các nội dung về nhập cư mang tính chất xung đột hoặc tiêu cực. Xu hướng này gia tăng theo từng năm khi tiến gần đến cuộc bầu cử năm 2026.

Những gương mặt và chủ đề thống trị truyền thông

Lượng tin bài về di cư đạt đỉnh vào đầu năm 2022, giảm nhẹ trong các năm giữa nhiệm kỳ và tăng mạnh trở lại vào năm 2026, trùng khớp với thời điểm các vụ trục xuất trẻ vị thành niên trở thành tâm điểm của dư luận.

Về các nhân vật chính trị, Bộ trưởng Di cư Johan Forssell và người tiền nhiệm Maria Malmer Stenergard là những gương mặt xuất hiện dày đặc nhất. Bên cạnh đó, lãnh đạo đảng Dân chủ Thụy Điển (Sweden Democrats) Jimmie Åkesson và Thủ tướng Ulf Kristersson cũng nhận được sự chú ý lớn hơn đáng kể so với các đối thủ khác.

Xét về các đảng phái định hình câu chuyện di cư, đảng Dân chủ Thụy Điển dẫn đầu về số lượng bài báo liên quan trong mọi năm kể từ khi chính phủ Tidö lên nắm quyền.

Sự chênh lệch giữa tiêu điểm báo chí và số liệu thực tế

• Trục xuất và thực thi pháp luật: Đây là chủ đề hàng đầu, bao gồm từ những câu chuyện về trục xuất trẻ vị thành niên đến các cuộc phỏng vấn chính trị gia về việc trấn áp nhập cư bất hợp pháp.
• Di cư tị nạn so với di cư lao động: Mặc dù Thụy Điển chỉ phê duyệt chưa đến 2.000 đơn xin tị nạn lần đầu vào năm 2025, truyền thông vẫn tập trung vào mảng này nhiều hơn là di cư lao động (vốn có tới gần 23.000 giấy phép lao động được cấp cùng năm).
• Quốc tịch: Dù luật quốc tịch được cải cách vào năm 2026, chủ đề này lại nhận được ít sự quan tâm hơn so với vấn đề trục xuất và hội nhập.

Mối liên hệ với tội phạm và việc làm

Phân tích cho thấy khi đưa tin về di cư, báo chí thường gắn kết vấn đề này với tội phạm hoặc việc làm. Các khía cạnh khác như phúc lợi xã hội, nhà ở, giáo dục và tài chính công xếp ở vị trí khá xa phía sau.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này có sự khác biệt rõ rệt tùy thuộc vào từng cơ quan ngôn luận. Ví dụ, đài truyền hình TV4 liên kết nhập cư với tội phạm thường xuyên hơn nhiều so với đài phát thanh công cộng SR. Cần lưu ý rằng phân tích này chỉ ra tần suất liên kết các chủ đề, không khẳng định rằng các cơ quan báo chí mặc định việc di cư gây ra tội phạm.