Cách tránh ‘bẫy trục xuất’ dành cho con cái người lao động nước ngoài tại Thụy Điển

Kể từ khi Đạo luật Người nước ngoài (Aliens Act) năm 2021 có hiệu lực, con cái đã trưởng thành của những người đang sinh sống tại Thụy Điển với giấy phép thường trú không còn đủ điều kiện để nhận giấy phép cư trú theo diện phụ thuộc. Điều này đang tạo ra một tình huống pháp lý ngặt nghèo, được gọi là “bẫy trục xuất”, nhắm vào những thanh thiếu niên vừa bước sang tuổi 18.

Rào cản từ quy định tự chủ tài chính

Nhiều người nước ngoài đến Thụy Điển làm việc khi nộp đơn xin thường trú đã ngỡ ngàng nhận ra rằng, con cái 18 tuổi của họ — vốn vẫn đang theo học tại các trường trung học phổ thông (gymnasium) — chỉ có thể được cấp thẻ thường trú nếu chứng minh được khả năng tự nuôi sống bản thân.

“Điều thường xảy ra là khi gia đình nộp đơn xin thường trú, họ mới nhận ra con mình đã 18 tuổi và việc để đứa trẻ được ở lại là cực kỳ khó khăn,” bà Elin Harrysson, Trưởng bộ phận di trú của EY tại Thụy Điển, cho biết.

Về mặt pháp lý, không có cơ sở để phê duyệt đơn xin thường trú theo diện phụ thuộc khi con cái đã từ 18 tuổi trở lên. Nếu các em nộp đơn xin giấy phép lao động lần đầu, các em phải đáp ứng yêu cầu về mức thu nhập tối thiểu — một điều gần như bất khả thi đối với học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường.

“Khi tôi học gymnasium, tôi cũng đi làm thêm, nhưng tôi không bao giờ có thể có một công việc toàn thời gian đáp ứng được các yêu cầu về duy trì tài chính này,” bà Harrysson nói thêm.

Hệ lụy đau lòng cho các gia đình

Ông Andreas Bråthe, chuyên gia phụ trách mảng di trú toàn cầu tại EY, nhận định vấn đề này đang ảnh hưởng đến rất nhiều khách hàng. Các gia đình đối mặt với nguy cơ bị chia cắt dù đã sống tại Thụy Điển nhiều năm.

“Thông thường, đứa trẻ đến đây từ năm 13 tuổi và giờ phải đối mặt với nguy cơ bị tách khỏi cha mẹ và anh chị em. Họ bị yêu cầu quay trở về quốc gia gốc, nơi mà họ thậm chí không còn mối liên hệ mật thiết nào,” ông Bråthe chia sẻ.

Giải pháp: Trì hoãn việc xin thường trú

Theo các chuyên gia, có một cách tương đối đơn giản để tránh cái bẫy này, nhưng nhiều người lao động và ngay cả các đơn vị tư vấn cũng không nắm rõ. Quy định mới về giấy phép lao động có hiệu lực từ năm 2022 cho phép người nước ngoài tại Thụy Điển gia hạn giấy phép lao động không giới hạn số lần mà không bắt buộc phải nộp đơn xin thường trú.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: Giấy phép lao động (tạm trú) cho phép bảo lãnh con cái phụ thuộc lên đến 21 tuổi.

• Giải pháp tối ưu: Tiếp tục nộp đơn gia hạn giấy phép lao động tạm thời cho đến khi con cái hoàn thành chương trình học hoặc không còn nằm trong diện nguy hiểm bị trục xuất.
• Đánh đổi: Cha mẹ sẽ phải chấp nhận không được xin quốc tịch Thụy Điển (vì chưa có thẻ thường trú) và có thể gặp hạn chế về việc đi lại trong thời gian chờ xử lý hồ sơ.

Các lựa chọn thay thế khác

Nếu gia đình đã lỡ nộp đơn xin thường trú và đối mặt với lệnh trục xuất, các lựa chọn còn lại là rất ít:

• Hoàn cảnh đặc biệt: Có thể xin ở lại nếu chứng minh được các lý do nhân đạo hoặc quốc gia gốc đang có chiến tranh. Tuy nhiên, Cơ quan Di trú (Migrationsverket) áp dụng quy định này rất khắt khe.
• Cư trú dài hạn theo luật EU: Sau 5 năm cư trú, gia đình có thể nộp đơn xin cư trú dài hạn. Theo luật Liên minh Châu Âu, độ tuổi giới hạn cho con cái phụ thuộc là 21 tuổi thay vì 18 tuổi.

Kiến nghị thay đổi luật pháp

Các doanh nghiệp đang vận động chính phủ thay đổi luật để bảo vệ quyền lợi cho nhân sự nước ngoài. Hai phương án đã được đề xuất:

1. Mở rộng yêu cầu duy trì tài chính của cha mẹ đối với con cái cho đến khi các em hoàn thành bậc trung học phổ thông (khoảng 18 hoặc 19 tuổi).
2. Cho phép cha mẹ nộp đơn xin thường trú trong khi con cái vẫn được giữ diện tạm trú cho đến khi học xong.

Trong khi chờ đợi những thay đổi từ phía chính phủ, các chuyên gia khuyến cáo người lao động cần đặc biệt lưu ý mốc thời gian con cái tròn 18 tuổi trước khi quyết định thay đổi loại hình cư trú.