Siết chặt kiểm tra ngôn ngữ tại châu Âu: Chính sách hội nhập hay chiêu bài chính trị?

Trong những năm gần đây, nhập cư đã trở thành vấn đề then chốt trong nền chính trị châu Âu, đan xen với các cuộc tranh luận về mọi lĩnh vực từ nhà ở, an ninh trật tự đến hệ thống lương hưu và y tế. Các dữ liệu thăm dò cho thấy cử tri trên khắp châu lục đang yêu cầu kiểm soát nhập cư chặt chẽ hơn, trong khi một bộ phận lớn giới trẻ châu Âu đang chuyển sang ủng hộ các đảng phái có xu hướng chống nhập cư.

Việc thắt chặt các bài kiểm tra ngôn ngữ và hội nhập đang trở nên phổ biến, đặc biệt là khi đi kèm với các biện pháp siết chặt quyền công dân và yêu cầu cư trú. Hầu hết các quốc gia châu Âu hiện nay đều yêu cầu kiến thức về ngôn ngữ bản địa để cấp quyền thường trú hoặc nhập tịch. Một số quốc gia khác cũng đang bắt đầu áp dụng hoặc nâng cao mức yêu cầu trình độ này.

Làn sóng thắt chặt quy định trên khắp châu lục

Năm 2024, Pháp đã thông qua luật yêu cầu kiểm tra tiếng Pháp đối với một số loại thẻ cư trú, đồng thời nâng mức yêu cầu trình độ đối với việc nhập tịch. Ý cũng bắt đầu yêu cầu chứng chỉ ngôn ngữ khi xin nhập tịch thông qua kết hôn từ năm 2018.

Vào năm 2025, Na Uy dự kiến thay đổi yêu cầu ngôn ngữ cho người nước ngoài muốn xin giấy phép thường trú, nâng mức yêu cầu từ trình độ A1 lên A2 hoặc cao hơn. Chính phủ Thụy Điển hiện cũng đang tiến hành các yêu cầu ngôn ngữ mới cho việc nhập tịch trong bối cảnh có những thay đổi gây tranh cãi về luật quốc tịch.

Theo báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew, nhiều người châu Âu tin rằng việc nói được ngôn ngữ bản địa là yếu tố then chốt để một người thực sự “thuộc về” quốc gia đó. Tại Hungary, có tới 74% người dân đồng ý với quan điểm này. Tỷ lệ này ở Pháp và Hà Lan là 64%, Hy Lạp là 63%, Đức 62% và Ba Lan 60%.

Tại Ý và Anh, con số này là 58%. Riêng tại Thụy Điển, tỷ lệ chung là 52%, nhưng con số này vọt lên tới 83% đối với những người ủng hộ đảng cực hữu Sweden Democrats.

Rào cản thực tế đối với người nhập cư

Mặc dù kỹ năng ngôn ngữ rõ ràng giúp việc định cư và giao tiếp xã hội dễ dàng hơn, nhưng câu hỏi đặt ra là liệu việc thắt chặt các yêu cầu này có thực sự dẫn đến sự hội nhập tốt hơn hay không, hay chỉ là một hình thức rào cản mới.

Maarten Vink, Giám đốc nghiên cứu Quốc tịch Toàn cầu tại Viện Đại học Châu Âu (EUI), nhận định:

“Hiện có một xu hướng rõ rệt tại châu Âu trong việc đưa ra các yêu cầu về ngôn ngữ và kiến thức để nhập tịch. Hầu hết các quốc gia hiện nay đều yêu cầu kiểm tra ngôn ngữ chính thức, và thường đi kèm cả bài kiểm tra kiến thức tổng quát. Có những ví dụ đáng lo ngại như Pháp đã tăng yêu cầu ngôn ngữ lên mức B2, điều mà theo tôi là mang tính ngăn cản. Đan Mạch và Áo cũng là những trường hợp nghiêm ngặt nhất.”

Ông Vink cho biết thêm rằng các bài kiểm tra này có tác động chọn lọc mạnh mẽ: “Có bằng chứng rõ ràng cho thấy các bài kiểm tra quốc tịch làm giảm số lượng hồ sơ nhập tịch thành công. Ít người nhập cư trở thành công dân hơn và những người làm được cũng mất nhiều thời gian hơn.”

Bất chấp tuyên bố của các chính phủ rằng kiểm tra ngôn ngữ để đảm bảo hội nhập xã hội tốt hơn, ông Vink khẳng định không có bằng chứng nào cho thấy các bài kiểm tra này thực sự giúp ích cho quá trình đó. Thay vào đó, chúng đã tồn tại và có xu hướng khắt khe hơn trong suốt 20 năm qua tại châu Âu.

Chiêu bài chính trị gửi tới cử tri

Nhiều chuyên gia cho rằng có một góc độ chính trị rõ ràng đằng sau những quyết định này. Tại Thụy Điển hay Bồ Đào Nha, các yêu cầu khắt khe thường được thông qua với sự ủng hộ của các đảng cánh hữu.

“Những thay đổi này được đưa ra rõ ràng để gửi thông điệp tới cử tri trong nước rằng chính phủ đang cứng rắn với vấn đề nhập cư,” ông Vink nhấn mạnh.

Trong tương lai, khi các chính phủ ủng hộ nhập cư ngày càng ít đi tại châu Âu, xu hướng thắt chặt quy tắc cư trú và nhập tịch có khả năng sẽ tiếp tục. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng các nhà hoạch định chính sách nên tránh cách tiếp cận “cứng nhắc” (one-size-fits-all). Việc đặt ra các mức yêu cầu quá cao như B1 hoặc B2 sẽ là rào cản không thể vượt qua đối với những người có trình độ học vấn thấp hoặc người di cư lớn tuổi, thay vì khuyến khích họ hội nhập.