“Cảm thấy bị phản bội”: Nhà khoa học Thụy Điển chỉ trích quy định nhập cư cứng nhắc đối với chuyên gia nước ngoài

Chris Stamper, một công dân Mỹ và là nhà nghiên cứu an ninh sinh học, đã sống tại Thụy Điển cùng vợ là nhà khoa học Anna-Karin Palm trong gần 5 năm. Tuy nhiên, anh vừa nhận được thông báo từ Cơ quan Di trú Thụy Điển yêu cầu phải rời khỏi đất nước trong vòng 7 ngày, nếu không sẽ đối mặt với nguy cơ bị cấm nhập cảnh vào Thụy Điển và đưa vào danh sách đen của khu vực Schengen.

“Tội trạng” của anh là đã nộp đơn xin phép ở lại Thụy Điển trong khi chờ quyết định về đơn xin cấp giấy phép cư trú theo diện vợ chồng. Theo luật di trú Thụy Điển, người nộp đơn mặc định phải ở ngoài lãnh thổ nước này trong thời gian chờ đợi quyết định, ngay cả khi họ đang chuyển đổi từ loại giấy phép này sang loại giấy phép khác.

Quy định cứng nhắc và nghịch lý về “mối liên hệ chặt chẽ”

Bà Anna-Karin, một công dân Thụy Điển, chia sẻ với tờ The Local:

“Nếu đọc kỹ luật, bạn sẽ thấy có điều khoản miễn trừ nếu chứng minh được mình có mối liên hệ rất chặt chẽ với Thụy Điển. Nếu việc kết hôn với một người Thụy Điển, sở hữu nhà riêng, đang làm việc, hòa nhập tốt và nói được ngôn ngữ bản địa mà vẫn không được coi là liên hệ chặt chẽ, thì điều gì mới được tính?”

Cặp đôi gặp nhau 10 năm trước tại Chicago khi Anna-Karin đang làm nghiên cứu hậu tiến sĩ về miễn dịch học. Năm 2021, Chris chuyển đến Thụy Điển với một lời mời làm việc từ Viện Karolinska danh tiếng. Họ chọn xin thị thực lao động thay vì thị thực bạn đời vào thời điểm đó vì thời gian xử lý diện bạn đời quá dài và bất định.

Đến năm 2025, sau 4 năm nghiên cứu tại Karolinska và đã kết hôn, Chris chuyển sang công việc mới nghiên cứu về quản lý rủi ro sinh học từ hệ thống AI. Cặp đôi quyết định chuyển đổi loại giấy phép cư trú của anh sang diện phụ thuộc vào vợ. Dù đã thuê luật sư di trú và nộp đơn xin miễn trừ để được ở lại trong lúc chờ kết quả, yêu cầu của họ vẫn bị bác bỏ.

Nguy cơ bị đưa vào “danh sách đen” toàn châu Âu

Tháng 1/2026, Chris nhận được yêu cầu rời đi trong vòng một tuần. Cơ quan chức năng cảnh báo nếu anh kháng cáo và thất bại, toàn bộ đơn xin cư trú của anh cũng sẽ bị hủy bỏ. Đồng thời, nếu không rời đi đúng hạn, anh sẽ bị liệt vào danh sách đen của toàn bộ khối Schengen.

“Tôi không hiểu tại sao việc xin ở lại trong khi chờ quyết định lại khiến tôi có nguy cơ bị đưa vào danh sách đen của toàn bộ Liên minh Châu Âu. Cơ chế này khiến cho không ai dám thực hiện quyền kháng cáo vì rủi ro quá lớn”, Chris chia sẻ.

Hệ lụy đối với giới khoa học và niềm tin vào thể chế

Câu chuyện của Chris và Anna-Karin là minh chứng cho lý do tại sao nhiều nhà khoa học quốc tế rời bỏ Thụy Điển sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ hoặc hậu tiến sĩ. Chris, người từng sở hữu bằng sáng chế về điều trị nhiễm trùng coronavirus, cuối cùng đã phải bay về Mỹ và làm việc từ xa tại Kentucky trong một tháng để chờ đợi giấy phép tạm thời.

Dù cuối cùng đã được quay lại Thụy Điển, chi phí cho các chuyến bay và khách sạn đột xuất đã lên tới khoảng 10.000 USD. Tuy nhiên, tổn thương về tâm lý và niềm tin mới là điều nặng nề nhất.

“Tôi cảm thấy như mình đã làm mọi thứ đúng đắn, nhưng rồi nhận được một lá thư yêu cầu rời đi ngay lập tức nếu không muốn bị coi như tội phạm. Tôi cảm thấy bị phản bội. Rõ ràng là họ không muốn tôi ở đây”, Chris nói.

Đối với Anna-Karin, một người sinh ra và lớn lên tại Thụy Điển, trải nghiệm này đã làm thay đổi hoàn toàn cái nhìn của bà về đất nước mình:

“Tôi cảm thấy như bị rút tấm thảm dưới chân mình và bị đất nước phản bội. Tôi mất niềm tin vào các cơ quan công quyền. Có vẻ như các cơ quan chính phủ không biết người kia đang làm gì và tôi không thể tin tưởng vào bất cứ điều gì nữa. Nếu họ không muốn chồng tôi ở đây, tôi cũng không muốn ở lại.”

Sự ngỡ ngàng của người dân bản địa

Cặp đôi cho biết bạn bè và gia đình người Thụy Điển đều sốc khi biết luật di trú nghiêm ngặt lại áp dụng cho cả những trường hợp như họ. Nhiều người vẫn tin rằng các chính sách mới chỉ nhắm vào những đối tượng nhập cư khác, không phải những chuyên gia trình độ cao hay người kết hôn với công dân Thụy Điển.

Chris nhận định rằng người dân Thụy Điển thường có niềm tin rất lớn vào các cơ quan định chế và đôi khi thiếu sự phản biện đối với các chính sách quốc gia. Anh khuyên các cử tri nên có cái nhìn cởi mở hơn vì chính phủ cũng có thể mắc sai lầm, và Thụy Điển không phải là ngoại lệ trong vấn đề này.