Quyền lợi sát sườn: Vì sao người Anh tại EU nên sớm nâng cấp thẻ cư trú vĩnh viễn

Theo Thỏa thuận Rút lui (Withdrawal Agreement) giữa EU và Anh, những công dân Anh sinh sống tại EU trước ngày 31/12/2020 có quyền cư trú vĩnh viễn sau 5 năm sinh sống hợp pháp liên tục. Hiện tại, một bộ phận lớn người dân đã chạm mốc thời gian này và được khuyến nghị nên sớm chuyển đổi từ thẻ cư trú tạm thời sang thẻ cư trú vĩnh viễn.

“Đừng trì hoãn và đừng bỏ lỡ việc lấy bằng chứng cư trú vĩnh viễn. Việc nâng cấp này mang lại nhiều lợi ích cụ thể mà bạn hoàn toàn có quyền được hưởng.”

Bà Jane Golding, đồng sáng lập liên minh British in Europe, đã đưa ra lời khuyên trên trong một bài viết gần đây. Vấn đề này đặc biệt quan trọng tại các quốc gia như Đức, Ý và Tây Ban Nha – những nơi vốn không yêu cầu công dân Anh phải đăng ký trạng thái mới ngay sau Brexit (nhóm quốc gia áp dụng cơ chế tự khai báo).

Tại cuộc họp của Ủy ban Chuyên trách về Quyền Công dân diễn ra vào ngày 18/12/2025 tại London, đại diện của cả Anh và EU đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo quá trình chuyển đổi sang cư trú vĩnh viễn cho công dân hai bên diễn ra suôn sẻ trong suốt năm 2026.

Tại sao công dân Anh nên nâng cấp thẻ cư trú?

Quyền cư trú vĩnh viễn theo Thỏa thuận Rút lui mang lại nhiều đặc quyền hơn so với cư trú thông thường hoặc các loại thẻ cư trú theo luật quốc gia. Lợi ích then chốt nằm ở thời gian vắng mặt:

• Người có trạng thái cư trú tạm thời chỉ có thể rời khỏi nước sở tại tối đa 6 tháng mỗi năm mà không bị mất quyền lợi (trừ một số trường hợp ngoại lệ).
• Trong khi đó, thẻ cư trú vĩnh viễn theo Thỏa thuận Rút lui cho phép vắng mặt lên đến 5 năm liên tục (cao hơn mức 2 năm theo quy tắc tự do di chuyển thông thường của EU).

Ngoài ra, trạng thái này còn đảm bảo quyền tiếp cận các khoản trợ cấp và vay vốn sinh viên, cũng như quyền cư trú cho những đối tượng không tham gia hoạt động kinh tế. Quy trình đăng ký cũng được đánh giá là khá đơn giản.

Theo tổ chức British in Europe, người nộp đơn chỉ cần chứng minh ba điều kiện: đã cư trú hợp pháp tại một quốc gia EU trong 5 năm; đang làm việc (tự doanh hoặc làm thuê) hoặc có đủ khả năng tài chính; và không vắng mặt quá 6 tháng trong bất kỳ năm nào. Đối với sinh viên, cần bổ sung bằng chứng về bảo hiểm y tế toàn diện trong thời gian 5 năm đó. Sau khi đã có thẻ vĩnh viễn, việc gia hạn sau mỗi 10 năm sẽ còn dễ dàng hơn khi không cần chứng minh lại các tiêu chí trên.

Sự khác biệt giữa thẻ Thỏa thuận Rút lui và thẻ cư trú quốc gia

Để hưởng trọn vẹn các quyền lợi nâng cao, các chuyên gia thúc giục công dân Anh phải đăng ký chính xác loại “Thẻ cư trú vĩnh viễn theo Thỏa thuận Rút lui” (Withdrawal Agreement permanent residence card), thay vì các loại thẻ cư trú thông thường của quốc gia sở tại.

“Điều này cực kỳ quan trọng, vì các quy trình nhập cư quốc gia thường đi kèm chi phí cao hơn và các điều kiện khắt khe khác, chẳng hạn như yêu cầu về trình độ ngoại ngữ của nước sở tại. Trong khi đó, Thỏa thuận Rút lui không yêu cầu bất kỳ bài kiểm tra ngôn ngữ nào.”

Hệ lụy khi chậm trễ hoặc quên nâng cấp thẻ

Về mặt pháp lý, nếu bạn quên nâng cấp hoặc nộp đơn sau khi thẻ cũ hết hạn, bạn sẽ không mất quyền cư trú ngay lập tức. Ủy ban Châu Âu làm rõ rằng nguồn gốc pháp lý của trạng thái cư trú là chính Thỏa thuận Rút lui, chứ không phải tờ giấy thông hành.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc bạn nên chủ quan. EU cảnh báo rằng cuộc sống sẽ trở nên phức tạp nếu không có giấy tờ hợp lệ. Nước sở tại có thể yêu cầu công dân phải xuất trình thẻ cư trú và áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính đối với những người không tuân thủ nghĩa vụ gia hạn đúng hạn. Các hình phạt này phải đảm bảo tính cân bằng và không được bao gồm việc tước bỏ quyền cư trú.

Trên thực tế, nếu không có thẻ còn hạn, người dân sẽ gặp khó khăn khi chứng minh trạng thái pháp lý để tiếp cận các dịch vụ xã hội hoặc khi xin việc, do nhiều nhà tuyển dụng sẽ từ chối các giấy phép đã hết hạn.

Rắc rối với hệ thống biên giới EES

Bà Fiona Godfrey, đồng sáng lập British in Europe, cảnh báo về những rắc rối khi hệ thống kiểm soát biên giới mới của EU (EES – Entry/Exit System) đi vào vận hành. Những người không có thẻ cư trú cập nhật có thể gặp khó khăn lớn khi di chuyển ra ngoài khu vực Schengen, vì họ sẽ phải nỗ lực hơn rất nhiều để chứng minh mình cư trú hợp pháp và thuộc diện miễn trừ của hệ thống EES.

Quy trình gia hạn tại các quốc gia

Thủ tục nâng cấp thẻ cư trú có sự khác biệt tùy theo từng quốc gia thành viên EU:

• Đan Mạch: Cho phép nộp đơn ngay khi đủ 5 năm sinh sống.
• Pháp: Yêu cầu việc gia hạn phải được thực hiện trong vòng 2 tháng trước khi thẻ cũ hết hạn.

Người dân tại các nước như Áo, Thụy Điển, Tây Ban Nha… được khuyến khích theo dõi thông báo trên các cổng thông tin chính phủ. Nhìn chung, đơn đăng ký có thể được thực hiện ngay khi đạt đủ điều kiện cư trú 5 năm liên tục và đáp ứng các giới hạn về thời gian vắng mặt.