Chuyên gia: EU cần nới lỏng quy định di trú để thu hút nhân tài quốc tế

“Ngay cả dưới thời Donald Trump, nước Mỹ vẫn hấp dẫn nhân tài quốc tế hơn so với Liên minh châu Âu (EU)”, ông Damian Boeselager, Nghị sĩ Nghị viện Châu Âu (MEP) người Đức, nhận định.

Ông Boeselager, thành viên của nhóm Greens/European Free Alliance, đang dẫn đầu chiến dịch tại Nghị viện Châu Âu nhằm thúc đẩy thay đổi quy định, giúp công dân ngoài EU dễ dàng di chuyển và làm việc giữa các quốc gia thành viên trong khối.

Thúc đẩy quyền tự do di chuyển cho công dân ngoài EU

Theo ông Boeselager, EU có lợi thế lớn nhờ thị trường lao động rộng mở và quyền tự do di chuyển của công dân trong khối. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng châu Âu đang thiếu hụt lao động ở mọi lĩnh vực và trình độ. Vì vậy, để tăng sức cạnh tranh, EU cần tạo điều kiện cho công dân nước thứ ba di chuyển thuận tiện từ quốc gia thành viên này sang quốc gia khác.

“Nếu bạn bị sa thải ở New York, bạn có thể chuyển đến San Francisco hoặc Miami. Do đó, nếu công dân nước thứ ba chọn định cư tại châu Âu, họ cũng nên có quyền tự do tương tự. Họ cần được thấy một thị trường duy nhất chứ không phải 27 thị trường riêng biệt.”

Mới đây, Nghị viện Châu Âu đã bỏ phiếu ủng hộ việc đơn giản hóa các quy tắc, cho phép công dân ngoài EU dễ dàng đạt được tư cách cư trú dài hạn và di chuyển trong khối.

Theo luật pháp EU hiện hành, công dân nước thứ ba về lý thuyết có thể có được quyền cư trú dài hạn nếu họ sống “hợp pháp” tại một quốc gia EU ít nhất 5 năm. Họ không được rời khỏi khối quá 6 tháng liên tục và tổng cộng không quá 10 tháng trong suốt thời gian đó. Ngoài ra, họ phải chứng minh có “nguồn lực kinh tế ổn định và thường xuyên”, có bảo hiểm y tế và đáp ứng các “điều kiện hội nhập” như thi ngôn ngữ hoặc văn hóa bản địa.

Từ “ảo ảnh” đến hiện thực hóa quyền cư trú

Dù luật được tạo ra để tạo điều kiện hội nhập, nhưng trên thực tế, nó không hoạt động như mong đợi. Mỗi quốc gia EU vẫn áp dụng các quy tắc cư trú riêng khắt khe. Hầu hết các nước yêu cầu người sử dụng lao động chứng minh không thể tìm thấy ứng viên tại thị trường địa phương trước khi cấp phép cho công dân ngoài EU. Ông Boeselager gọi quyền tự do di chuyển của công dân nước thứ ba hiện nay chỉ là một “ảo ảnh”.

“EU không trực tiếp cấp tư cách cư trú. Thẩm quyền cấp thị thực hoặc tị nạn thuộc về chính phủ các nước. Ngay cả tư cách cư trú dài hạn của EU cũng là một tư cách quốc gia được điều chỉnh theo luật EU.”

Nghị viện Châu Âu đang tìm cách điều chỉnh các tiêu chí để người lao động có thể mang theo tư cách cư trú khi chuyển sang quốc gia thứ hai. Ông gọi đây là “tính linh động của tư cách cư trú” (portability of status). Thay đổi này cũng sẽ mang lại lợi ích lớn cho công dân Anh – những người đã mất quyền tự do di chuyển sau sự kiện Brexit.

Những đề xuất cải cách mang tính bước ngoặt

Các nghị sĩ châu Âu đề xuất rút ngắn thời gian cư trú để được cấp thẻ dài hạn từ 5 năm xuống còn 3 năm. Đồng thời, cho phép cộng dồn thời gian cư trú tại các quốc gia thành viên khác nhau thay vì phải tính lại từ đầu mỗi khi chuyển chỗ ở.

• Thời gian học tập hoặc đào tạo nghề sẽ được tính vào thời gian cư trú.
• Lao động thời vụ và những người thuộc diện bảo vệ tạm thời (như người tị nạn Ukraine) cũng được đưa vào tính toán.

Tuy nhiên, những thay đổi này cần được Hội đồng Châu Âu (bao gồm đại diện chính phủ các nước) thông qua. Đây được dự báo là một rào cản lớn.

Thách thức từ sự thiếu tin tưởng giữa các quốc gia

Theo một khảo sát gần đây từ Thụy Điển (quốc gia giữ chức Chủ tịch luân phiên EU), nhiều nước thành viên phản đối việc cộng dồn thời gian cư trú vì lo ngại khó khăn trong việc kiểm soát gian lận và thời gian vắng mặt.

“Vấn đề là các quốc gia thành viên không tin tưởng lẫn nhau trong việc xử lý hồ sơ. Các bộ nội vụ thường tập trung vào kiểm soát và gian lận, trong khi chúng ta nên tập trung vào cách EU thu hút tài năng cho nền kinh tế.”

Ông Boeselager cảnh báo rằng 90% công ty tại châu Âu đang thiếu hụt lao động và trong 30 năm tới, lực lượng lao động của khối sẽ giảm khoảng 60 triệu người. Các bộ trưởng EU dự kiến sẽ đưa ra lập trường chung vào cuối tháng 6. Mục tiêu là thông qua luật mới trước cuộc bầu cử Nghị viện Châu Âu vào tháng 6/2024.

“Di trú là một chủ đề nhạy cảm, nhưng thực tế là chúng ta không có vô hạn thời gian để trở nên cạnh tranh và hấp dẫn hơn. Chúng ta cần đưa ra một lời đề nghị tốt hơn cho những người muốn đến châu Âu làm việc.”