Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc quan ngại về quy định trục xuất người di cư mới của EU

Hôm thứ Tư vừa qua, 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã thông qua các quy định mới cho phép thiết lập các “trung tâm hồi hương” bên ngoài biên giới khối. Đây sẽ là nơi tiếp nhận những người xin tị nạn và người di cư không được cấp quyền cư trú trong khi chờ bị trục xuất.

Trước động thái này, ông Volker Turk, Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, đã lên tiếng nhắc nhở EU và các quốc gia thành viên phải đảm bảo những quy định này tuân thủ đầy đủ luật nhân quyền quốc tế và luật tị nạn.

Trong một thông cáo báo chí, ông Turk nhấn mạnh:

“Trong bối cảnh này, các quốc gia EU không thể đơn giản là ‘thuê ngoài’ (outsource) các nghĩa vụ nhân quyền của mình cho các quốc gia thứ ba.”

Ông cũng bày tỏ lo ngại đặc biệt đối với các nhóm đối tượng yếu thế:

“Việc giam giữ và trục xuất những người dễ bị tổn thương, bao gồm cả trẻ em, sang các quốc gia khác là một sự thực thi quyền lực nhà nước đặc biệt nhạy cảm và tiềm ẩn nguy cơ vi phạm nhân quyền cao. Việc bảo vệ nhân quyền và phẩm giá con người phải được đặt lên hàng đầu, cả trên thực tế lẫn trong luật pháp.”

Áp lực chính trị và nỗ lực thắt chặt kiểm soát

Chính phủ các nước châu Âu đang tìm cách thực thi lập trường cứng rắn hơn đối với vấn đề nhập cư. Đây vốn là một chủ đề chính trị nóng bỏng, được các đảng cực hữu tận dụng để giành ưu thế trong các cuộc bầu cử trên khắp châu lục.

Mặc dù số lượng người xin tị nạn đến châu Âu đã giảm trong năm 2025, nhưng sự tập trung tại Brussels hiện đã chuyển sang việc thắt chặt hệ thống hồi hương. Hiện tại, có ít hơn 30% số người nhận lệnh trục xuất thực sự quay trở lại quốc gia gốc của họ.

Nguyên tắc không trục xuất và trách nhiệm giải trình

Ông Turk khẳng định luật nhân quyền và luật tị nạn quốc tế rất rõ ràng: không ai được phép bị đưa trở lại nơi mà họ có nguy cơ bị vi phạm nhân quyền nghiêm trọng hoặc chịu những tổn hại không thể khắc phục khác.

“Đây là nguyên tắc cơ bản về không trục xuất (non-refoulement). Nó phải được tôn trọng đầy đủ bởi tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ trong mọi tình huống.”

Cao ủy LHQ cũng kêu gọi thiết lập cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình mạnh mẽ để đảm bảo quyền riêng tư, quyền đoàn tụ gia đình và lợi ích tốt nhất của trẻ em trong quá trình trục xuất. Ông nhấn mạnh rằng các quyết định trục xuất phải luôn dựa trên đánh giá cá nhân và không được thực hiện trước khi quá trình kháng cáo kết thúc.

Bên cạnh các trung tâm hồi hương, các biện pháp mới cũng thiết lập nghĩa vụ nghiêm ngặt đối với những người di cư thuộc diện bị trục xuất: họ buộc phải rời đi và hợp tác với cơ quan chức năng. Những người không chấp hành, gây rủi ro an ninh hoặc có nguy cơ bỏ trốn có thể bị giam giữ lên đến hai năm.

Cuối cùng, ông Turk thúc giục các quốc gia đảm bảo rằng các cuộc thảo luận công khai về di cư phải dựa trên thực tế, tránh đánh đồng di cư với các mối lo ngại về an ninh. Ông kêu gọi một cách tiếp cận cân bằng, công nhận những đóng góp của người di cư đối với xã hội và nền kinh tế châu Âu.