Công dân Anh tại Thụy Điển đối mặt án trục xuất vì không hay biết về thời hạn cư trú sau Brexit

Trong những tháng trước hạn chót nộp đơn cư trú vào ngày 31/12/2021, Paul Hounam nhớ lại rằng khi đó ông đang dồn toàn bộ sức lực làm việc tại một trang trại ở lâu đài Tosterup Castle thuộc vùng Skåne, hoặc bận rộn cải tạo ngôi nhà cũ mà ông đã mua ở ngoại ô thị trấn Hörby.

“Tôi làm việc trong vườn cây ăn quả, đó là công việc chân tay nặng nhọc: mùa thu hoạch kéo dài bảy ngày một tuần, 10 giờ một ngày. Và khi không ở nơi làm việc, tôi lại tập trung sửa sang nhà cửa,” ông nhớ lại. “Tin tức duy nhất tôi nghe được lúc đó đều xoay quanh đại dịch Covid-19. Tôi hoàn toàn không nghe thấy bất kỳ thông tin nào về Brexit, hay thời hạn và khung thời gian để nộp đơn cư trú.”

Trường hợp của Hounam là minh chứng rõ nét cho thấy có thể còn hàng trăm công dân Anh khác tại Thụy Điển vẫn chưa nhận thức được rằng họ đã mất quyền sinh sống tại nơi mà họ coi là nhà, dù Vương quốc Anh đã rời Liên minh Châu Âu (EU) hơn sáu năm.

Chính sách không thông báo của Thụy Điển

Khi áp dụng Thỏa thuận Rút lui của Anh (UK Withdrawal Agreement), Thụy Điển đã cho phép các công dân Anh đang sinh sống tại nước này thời hạn đến ngày 31/12/2021 để đăng ký quyền cư trú hậu Brexit. Tuy nhiên, khác với nhiều quốc gia thành viên EU khác, Thụy Điển lựa chọn không gửi thư thông báo đến tận nhà để nhắc nhở công dân Anh về việc cần phải nộp đơn.

Tính đến nay, Thụy Điển đã trục xuất 458 người Anh sau khi đơn xin cư trú của họ bị từ chối. Ngoài ra, một số lượng không xác định khác cũng bị trục xuất sau khi bị bác đơn cư trú và tiếp tục bị từ chối gia hạn các loại giấy phép lao động, giấy phép cho vợ/chồng hoặc sambo (từ samboende, dùng để chỉ bạn đời sống chung nhưng chưa kết hôn).

Hounam đến Thụy Điển vào năm 2016, đúng thời điểm cuộc trưng cầu dân ý về Brexit diễn ra. Hiện tại, ông đang có công việc ổn định với mức lương khá và chung sống cùng sambo của mình. Khi nhận được thẻ cư trú vĩnh viễn từ lâu trước khi Brexit xảy ra, ông tin rằng quyền được ở lại Thụy Điển của mình đã được bảo đảm mãi mãi.

“Tôi nhớ rất rõ khoảnh khắc cả gia đình đứng quanh bàn ăn tại nhà bố mẹ của sambo cũ ở Hudiksvall. Chúng tôi cùng nhìn vào tờ giấy có chữ ‘vĩnh viễn’ (permanent) và nghĩ rằng: Vậy là xong, mình đã có thứ mình cần và sẽ ở lại đây lâu dài. Vì thế, tôi đã không còn lo lắng về Brexit nữa.”

Điều không may là cha của sambo cũ, một người Anh đến Thụy Điển từ những năm 1990, cũng tin rằng cả hai đều an toàn vì đã có quyền cư trú vĩnh viễn. Tuy nhiên, họ không nhận ra rằng giấy phép của người cha được cấp trước khi Thụy Điển gia nhập EU nên vẫn có hiệu lực sau Brexit, trong khi quyền cư trú vĩnh viễn của Hounam đã biến mất ngay khi ông không còn là công dân EU.

Phát hiện chấn động tại biên giới

Hounam đã tiếp tục sống tại Thụy Điển trong bốn năm rưỡi mà không hề hay biết mình đang cư trú bất hợp pháp. Ông vẫn làm việc, đóng thuế và duy trì tài khoản ngân hàng bình thường.

Mọi chuyện chỉ thực sự trở nên nghiêm trọng vào ngày 15/9, khi ông bị cảnh sát biên giới chặn lại trên đường trở về từ Copenhagen sau một dự án lắp đặt nội thất văn phòng. Nhân viên biên phòng thông báo rằng tên ông không có trong hệ thống của Cơ quan Di trú và ông đang sống bất hợp pháp tại Thụy Điển. Khi liên hệ với Cơ quan Di trú, ông được biết họ dự định ban hành lệnh trục xuất và ông còn đối mặt với nguy cơ bị cấm nhập cảnh vào khu vực Schengen trong 4 năm.

Hiện tại, dù được phép ở lại nhà mình nhưng Hounam phải đến trình diện tại đồn cảnh sát ở Hörby vào mỗi thứ Hai hàng tuần.

“Họ lo ngại tôi có nguy cơ bỏ trốn, rằng tôi có thể sẽ chạy trốn vào những cánh rừng ở Thụy Điển,” ông nói.

Nhân viên thụ lý hồ sơ đã gọi điện hỏi ông cần bao nhiêu thời gian để thu dọn đồ đạc trước khi rời khỏi đất nước. Cô ấy cũng cho biết có thể sẽ không cần phải cưỡng chế hay đưa ông vào trung tâm trục xuất trước khi đưa lên máy bay.

Nỗ lực cuối cùng để ở lại “ngôi nhà máu thịt”

Lý do Hounam đối mặt với lệnh cấm Schengen là vì Cơ quan Di trú cho rằng ông đã cố tình né tránh chính quyền, dù ông khẳng định mình luôn sống công khai.

“Tôi đăng ký địa chỉ nhà rõ ràng. Tôi làm việc, đóng thuế và thậm chí đã đi bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử địa phương. Tôi có tài khoản ngân hàng. Kịch bản tồi tệ nhất là tôi bị buộc phải rời đi trong vòng 10 ngày và không thể quay lại Thụy Điển hay bất kỳ quốc gia EU nào trong 4 năm tới.”

Tuy nhiên, Hounam vẫn chưa bỏ cuộc. Ông đã thuê một luật sư giỏi với hy vọng có thể kháng cáo để gỡ bỏ lệnh cấm Schengen và tìm lộ trình pháp lý đúng đắn để quay lại Thụy Điển. Ông đang cân nhắc nộp đơn xin giấy phép lao động thông qua công ty hiện tại hoặc giấy phép diện sambo.

Điều đau lòng nhất đối với Hounam là phải rời xa người bạn đời, dự án cải tạo nhà và bộ sưu tập đồ cổ, công cụ thời đồ đá của mình. Ngôi nhà tại Thụy Điển là tâm huyết lớn nhất của ông, nơi ông đã dành hơn 8 năm ròng rã tự tay đào nền, khoan đá và xây dựng.

“Tôi đã dồn từng giọt nước mắt, máu và mồ hôi vào ngôi nhà này trong hơn tám năm qua. Chắc chắn không đời nào tôi bán nó. Ngay cả khi họ cấm tôi quay lại sống ở Thụy Điển, tôi vẫn sẽ giữ nó như một ngôi nhà nghỉ dưỡng. Cuộc sống của tôi ở đây, tôi đã ở đây mười năm rồi.”