Thụy Điển bãi bỏ quyền thường trú nhân cho lao động tay nghề cao: Cú sốc về sự bất công

Khi Shane, một nhân viên đang làm việc tại IKEA, đủ điều kiện xin thường trú nhân vào mùa hè năm 2025, công ty tư vấn di trú Human Entrance đã khuyên anh không nên nộp đơn. Lý do là việc này có thể khiến cô con gái 18 tuổi của họ đối mặt với nguy cơ bị trục xuất.

Vì vậy, anh đã chọn gia hạn giấy phép lao động để con gái có thể tiếp tục cư trú dưới diện phụ thuộc cho đến mùa hè năm 2026. Đây là thời điểm cả vợ anh, Melissa, và con gái đều đủ điều kiện nhận trạng thái cư trú dài hạn của EU (Long-Term Resident status – LTR) tại Thụy Điển – một trạng thái vốn dĩ sẽ tự động mang lại quyền thường trú nhân.

Tuy nhiên, kế hoạch này đã bị đảo lộn khi Chính phủ Thụy Điển quyết định thúc đẩy việc bãi bỏ quyền thường trú nhân đối với một số nhóm người nhập cư, bao gồm cả những người nhận trạng thái LTR.

Nếu dự luật này được thông qua và có hiệu lực vào ngày 12/7 tới, Melissa và con gái sẽ không còn nhận được quyền thường trú mà thay vào đó chỉ là giấy phép cư trú có thời hạn 5 năm.

“Kể từ khi họ thông báo thay đổi, chúng tôi luôn sống trong căng thẳng. Tôi thực sự lo lắng cho con gái mình, bởi với một giấy phép tạm thời – dù là 5 năm – bạn sẽ không bao giờ biết mình sẽ rơi vào hoàn cảnh nào tiếp theo.”

Melissa, người yêu cầu không công bố họ của gia đình, chia sẻ sự bất an về tương lai của con gái:

“Lựa chọn của con bé sẽ là gì? Sau 5 năm, liệu con bé có phải tìm việc ngay lập tức sau khi tốt nghiệp đại học không? Con tôi còn muốn học thạc sĩ ở quốc gia khác, liệu điều đó có khả thi? Việc bị đẩy vào tình trạng bất định này thật sự cảm thấy bất công.”

Nỗi lo của những người đã có thẻ thường trú

Khác với gia đình Melissa, hai kỹ sư phần mềm khác mà The Local tiếp xúc đã có quyền thường trú thông qua diện LTR. Họ sẽ không bị ảnh hưởng bởi luật dự kiến được quốc hội bỏ phiếu vào ngày 9/6. Tuy nhiên, họ lại lo ngại về một đề xuất thứ hai: thu hồi các thẻ thường trú nhân đã cấp cho những người có trạng thái LTR.

Vào tháng 3, Chính phủ Thụy Điển đã tạm dừng đề xuất này sau khi 5 cơ quan pháp lý cao nhất cảnh báo về rủi ro chi phí khổng lồ, gây quá tải hệ thống pháp luật và vi phạm các nguyên tắc pháp lý quan trọng.

Dù vậy, các đảng trong liên minh chính phủ vẫn đang yêu cầu Bộ Tư pháp “bổ sung” và hoàn thiện đề xuất. Đảng Dân chủ Thụy Điển (Sweden Democrats) và Đảng Dân chủ Cơ đốc giáo (Christian Democrats) muốn thúc đẩy phiên bản sửa đổi nếu họ tiếp tục nắm quyền sau cuộc bầu cử tháng 9. Trong khi đó, Đảng Tự do phản đối và Đảng Ôn hòa chưa đưa ra quan điểm chính thức.

Chengkai Yang, một trưởng nhóm kỹ thuật tại ngân hàng SEB Bank, cho biết anh và vợ đã chọn nộp đơn xin LTR vào năm 2023 vì mệt mỏi với thời gian chờ đợi gia hạn giấy phép lao động quá lâu.

“Chúng tôi lo lắng vì từng được thông báo đó là quyền ‘thường trú’, nhưng giờ đây nó có thể trở thành thứ phải gia hạn mỗi 5 năm. Trong vài năm qua, chính phủ thay đổi chính sách liên tục khiến tôi thực sự thấy e ngại.”

Những quyết định đầy hối tiếc

Một nữ kỹ sư phần mềm người Mỹ giấu tên chia sẻ cô đã nộp đơn xin LTR sau khi đơn xin thường trú nhân trước đó bị từ chối chỉ vì thiếu một tháng cư trú do sai sót về thời gian.

“Tôi đã nộp đơn xin LTR để tìm kiếm một chút cảm giác an toàn, nhưng sau khi nghe về những thay đổi mà họ muốn thực hiện, tôi cảm thấy như mình đã tự làm hại chính mình.”

Cô cho biết nếu biết trước quyền thường trú qua diện LTR sẽ bị nhắm tới, cô đã chờ đợi để nộp đơn theo diện giấy phép lao động thông thường.

Liệu Thụy Điển có còn sức hút?

Trong dự thảo luật gửi tới Hội đồng Lập pháp, Chính phủ Thụy Điển thừa nhận một số lao động tay nghề cao muốn đi theo diện LTR sẽ bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, chính phủ lập luận rằng điều này “sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến sức hấp dẫn của Thụy Điển” đối với lao động trình độ cao nhờ vào thời hạn tương đối dài của giấy phép LTR (5 năm).

Đối với những người đủ điều kiện, họ vẫn có thể đồng thời nộp đơn xin thường trú nhân thông qua giấy phép lao động trong khi xin trạng thái LTR. Tuy nhiên, với trường hợp của Melissa, cô thừa nhận vẫn sẽ nộp đơn xin LTR dù luật mới có hiệu lực.

“Dù sao thì một chút ổn định vẫn tốt hơn – 5 năm vẫn tốt hơn là 2 năm. Sau đó, tôi hy vọng chồng mình có thể tự nộp đơn xin thường trú nhân theo diện riêng của anh ấy.”