Thụy Điển: Luật quốc tịch mới áp dụng cho cả các hồ sơ đang chờ xử lý

Trong phán quyết phúc thẩm đầu tiên liên quan đến luật quốc tịch mới có hiệu lực từ ngày 6/6, Tòa án Di trú tại Malmö nhận định rằng Chính phủ và Quốc hội Thụy Điển đã thể hiện rõ ý định áp dụng các quy định mới cho cả những hồ sơ đang chờ xử lý. Tòa án lập luận rằng việc áp dụng luật có tính hồi tố này không vi phạm luật pháp quốc gia hay luật pháp Liên minh Châu Âu (EU).

Tranh chấp về tính hồi tố của luật

Vụ việc bắt nguồn từ đơn kháng cáo của một người đàn ông đến từ quốc gia ngoài EU, sinh sống tại Thụy Điển từ năm 2019. Ông nộp đơn xin nhập quốc tịch vào tháng 6/2025. Tuy nhiên, Cơ quan Di trú Thụy Điển đã bác đơn vào ngày 9/6/2026, chỉ ba ngày sau khi luật mới chính thức tăng yêu cầu về thời gian cư trú lên tám năm.

Trong đơn kháng cáo, đại diện pháp lý của người này cho rằng quyết định của Cơ quan Di trú vi phạm luật EU và luật quốc gia với ba lý lẽ chính:

• Việc áp dụng luật mới theo hướng gây bất lợi cho người nộp đơn là trái với nguyên tắc về “kỳ vọng chính đáng” và sự bình đẳng trước pháp luật.
• Luật EU yêu cầu tính dự báo và tính chắc chắn về pháp lý.
• Cơ quan Di trú đã thiếu sót khi không xem xét các điều kiện miễn trừ cho trường hợp cụ thể này.

Ý định của cơ quan lập pháp là yếu tố quyết định

Fredrik Löndahl, một trong hai thẩm phán chính trong vụ án, giải thích trong thông cáo báo chí:

“Khi không có các quy định chuyển tiếp đi kèm với một thay đổi luật pháp, ý định của cơ quan lập pháp thường là yếu tố quyết định để xác định luật nào sẽ được áp dụng. Trong trường hợp này, thay đổi luật đã được tiền đề bởi các cuộc tranh luận công khai sâu rộng và một cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội, vì vậy không còn nghi ngờ gì về ý định của cơ quan lập pháp.”

Ông Löndahl cũng cho biết thêm, các tiền lệ pháp lý được trích dẫn trong đơn kháng cáo đều có ít nhiều sự mơ hồ về ý định của cơ quan lập pháp, do đó không phù hợp để áp dụng cho trường hợp này.

Sự tương thích với luật pháp EU

Mặc dù vấn đề quốc tịch phần lớn thuộc thẩm quyền của chính phủ mỗi quốc gia, tòa án thừa nhận luật EU vẫn có tầm ảnh hưởng nhất định. Tuy nhiên, các thẩm phán khẳng định việc từ chối cấp quốc tịch theo quy định mới không xung đột với luật pháp EU.

Tòa án lập luận rằng các phán quyết của Tòa án Công lý Liên minh Châu Âu được viện dẫn trong đơn kháng cáo đều liên quan đến việc giữ hoặc mất quốc tịch của công dân EU, chứ không liên quan đến việc công dân ngoài EU xin nhập quốc tịch EU.

“Tòa án đã xem xét các nguyên tắc liên quan của luật EU và thấy rằng cả luật pháp Thụy Điển lẫn cách xử lý vụ việc của Cơ quan Di trú đều không vi phạm các nguyên tắc đó. Do đó, kết luận là việc áp dụng các quy định mới là hoàn toàn đúng đắn, ngay cả khi người nộp đơn đã đáp ứng các yêu cầu có hiệu lực tại thời điểm nộp đơn,” Thẩm phán Annika Friberg khẳng định.

Quyết định này được đưa ra bởi hội đồng gồm hai thẩm phán chính và ba hội thẩm nhân dân. Theo chiến dịch Fair Transition, dù Tòa án Di trú tại Gothenburg đã bác bỏ một số đơn kháng cáo tương tự trước đó, đây là quyết định đầu tiên từ Tòa án Di trú Malmö – cơ quan vốn được coi là tòa án dẫn dắt về luật di trú tại Thụy Điển.