Nhà nghiên cứu tại Thụy Điển phản đối lệnh trục xuất: “Chúng tôi không phải là lao động khổ sai”

Khi Fahima, một nhà nghiên cứu chuyên ngành ngôn ngữ học và khoa học nhận thức, nhận được quyết định từ chối gia hạn giấy phép cư trú vào năm cuối của chương trình Tiến sĩ tại Đại học Gothenburg, đi kèm với đó là một lệnh trục xuất. Cô buộc phải đứng trước hai lựa chọn: theo đuổi cuộc chiến pháp lý để ở lại Thụy Điển hoàn thành nốt chương trình học, hoặc phải rời khỏi đất nước này trong vòng bốn tuần. Cô đã chọn ở lại và chiến đấu.

“Tôi chỉ đang cố gắng tập trung vào công việc, bất kể tình huống có mệt mỏi đến đâu, vì tôi thực sự muốn hoàn thành chương trình. Điều này đang khiến tôi xao nhãng. Tôi không hiểu họ đang cố gắng đạt được điều gì, bởi tôi được thuê bởi một tổ chức chính phủ và nguồn kinh phí của tôi cũng đến từ chính phủ. Tôi không hiểu họ được lợi gì khi trục xuất tôi”

Nghiên cứu của Fahima tập trung vào cách con người tương tác trong môi trường đa ngôn ngữ và cách não bộ xử lý việc sử dụng nhiều ngôn ngữ ảnh hưởng đến giao tiếp xã hội. Đây là loại hình nghiên cứu có giá trị lớn đối với một quốc gia như Thụy Điển. Cô từng hợp tác với các công ty xây dựng công nghệ hỗ trợ cho trẻ em mắc các chứng rối loạn ngôn ngữ khác nhau.

Cuộc chiến pháp lý mệt mỏi

Sau khi được tuyển dụng từ Anh sang Đại học Gothenburg với đề tài nghiên cứu được nhà nước Thụy Điển cấp kinh phí, Fahima hiện đang phải dành phần lớn thời gian và năng lượng cho tòa án di trú thay vì nghiên cứu. Cô đang kháng cáo lệnh trục xuất từ Cơ quan Di trú (Migrationsverket). Chỉ còn khoảng sáu tháng nữa là kết thúc chương trình Tiến sĩ, nhưng do thời gian chờ đợi kéo dài và quy trình xử lý thiếu minh bạch, cô đã không thể rời khỏi Thụy Điển hay gặp lại gia đình tại Ấn Độ trong suốt một năm rưỡi qua.

“Chúng tôi không chỉ đến đây để làm việc. Chúng tôi cũng có cuộc sống riêng. Chúng tôi không phải là lao động khổ sai. Họ phải cân nhắc rằng chúng tôi đã chuyển cả cuộc đời mình sang quốc gia này. Bạn được nghe rằng Thụy Điển là nơi thực sự quan tâm đến tự do cá nhân, việc làm công bằng và bình đẳng. Đó là danh tiếng quốc tế, nhưng khi là người trong cuộc, tôi thực sự ngạc nhiên trước sự tương phản gay gắt giữa cách mọi người nhìn nhận từ bên ngoài và thực tế của những người đã sống ở đây nhiều năm.”

Sự cứng nhắc của hệ thống

Trong trường hợp của Fahima, đơn xin gia hạn giấy phép cư trú định kỳ của cô đã bị từ chối sau gần một năm chờ đợi. Migrationsverket viện dẫn một điều khoản trong “Luật Người nước ngoài” (Aliens Act) của Thụy Điển, cho rằng cô phải được tiếp nhận vào chương trình học toàn thời gian.

Trên thực tế, Fahima vẫn đang học toàn thời gian. Tuy nhiên, theo thông lệ đối với các ứng viên Tiến sĩ sắp hoàn thành chương trình, khoa đã đề nghị cô giảm 20% khối lượng công việc tại học viện (thường là giảng dạy đại học) để tập trung hoàn toàn vào việc hoàn thiện nghiên cứu và luận án. Cơ quan di trú đã diễn giải việc giảm 20% công việc này đồng nghĩa với việc cô không còn học tập toàn thời gian.

Fahima cho biết cô đã cung cấp bằng chứng nhập học nhiều lần và kiểm tra kỹ các quy định trên trang web của cơ quan nhưng không tìm thấy điểm nào vi phạm. Cô cảm thấy Migrationsverket đang cố tình không cho cô hoàn thành việc học.

Alexander Troedsson, luật sư từ Trung tâm Công lý (Centrum för rättvisa) – tổ chức đang hỗ trợ pháp lý cho Fahima, nhận định quyết định này là “thiếu cân nhắc một cách rõ rệt”.

“Quyết định này gây bất lợi cho tất cả các bên: Fahima bị ảnh hưởng nặng nề cả về cá nhân lẫn nghề nghiệp, còn nhà nước thì mất đi một nhân tài đang được săn đón và lãng phí khoản đầu tư vào nghiên cứu của cô ấy. Đây thuần túy là một hành động tự gây hại.”

Tình cảnh “tiến thoái lưỡng nan”

Theo luật sư Troedsson, đây là một phần của sự thất bại hệ thống rộng lớn hơn trong việc áp dụng luật pháp của Cơ quan Di trú Thụy Điển. Cơ quan này đã không thực hiện các đánh giá tính tương xứng mà luật pháp yêu cầu một cách nghiêm túc.

Tình trạng này đã tạo ra một cái bẫy “Catch-22” cho các nghiên cứu viên:

• Nếu trường đại học tôn trọng luật lao động và cho phép nghiên cứu viên nghỉ phép để hoàn thành luận án, Migrationsverket sẽ coi đó là thiếu việc học toàn thời gian.
• Nếu trường không thực hiện, họ sẽ vi phạm quyền lao động và cơ quan di trú vẫn có quyền thu hồi giấy phép cư trú.

Hiện tại, nhờ sự can thiệp của Centrum för rättvisa, vụ việc của Fahima đang thu hút sự chú ý của dư luận. Cô đã nhận được liên lạc từ nhiều sinh viên Tiến sĩ khác tại Thụy Điển, những người cũng đang rơi vào hoàn cảnh tương tự và dần mất đi hy vọng. Khi được hỏi liệu có tiếp tục ở lại Thụy Điển nghiên cứu nếu thắng kiện hay không, Fahima cho biết cô cần thấy những bằng chứng rõ ràng về việc Thụy Điển đang cải thiện cuộc sống cho cư dân nước ngoài. Cuối cùng, cô mong muốn được làm việc tại “một quốc gia tôn trọng người lao động” của mình.