Đòn giáng mạnh vào lao động ngoài EU: Thất bại trong kế hoạch nới lỏng quy định di chuyển tại châu Âu

Kế hoạch cải cách nhằm giúp công dân ngoài khối Liên minh châu Âu (EU) dễ dàng sinh sống và làm việc tại các quốc gia trong khu vực Schengen đã chính thức bị hủy bỏ sau khi các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc.

Sự phản đối quyết liệt từ Pháp và Bỉ – quốc gia đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU – được xem là yếu tố then chốt dẫn đến kết quả này. Nghị sĩ Đức Damian Boeselager, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Nghị viện châu Âu, đã bày tỏ sự phẫn nộ trước thất bại này trong cuộc họp với Ủy ban Nội vụ tuần này.

“Đây là một bước lùi lớn đối với những ai hy vọng châu Âu cuối cùng sẽ hiểu được sự cần thiết của việc cập nhật luật di trú và trở nên hấp dẫn hơn trong mắt các nhân tài quốc tế,” ông Boeselager nhận định.

Ông cho biết thêm rằng Chỉ thị về cư trú dài hạn đã được thông qua từ năm 2003 và chưa từng được cập nhật. Dù Ủy ban châu Âu đã đề xuất những cải tiến đáng kể, Hội đồng EU vẫn từ chối chấp nhận. Theo ông, một chính phủ quốc gia cụ thể đã sử dụng quyền lực chính trị để xây dựng một nhóm thiểu số ngăn chặn việc thông qua thỏa thuận.

“Bi kịch thực sự nằm ở hai khía cạnh: Thứ nhất là đối với hàng triệu công dân nước thứ ba đang sinh sống tại châu Âu, những người lẽ ra đã được hưởng lợi từ các cải tiến này. Thứ hai là đối với hàng nghìn doanh nghiệp và startup đang khao khát các thủ tục dễ dàng hơn để tăng tính cạnh tranh cho châu Âu,” ông chia sẻ thêm.

Quy định cư trú dài hạn ít người biết tới

Theo luật hiện hành của EU, công dân nước thứ ba có thể đạt được tư cách cư trú dài hạn trên toàn khối nếu họ đã cư trú “hợp pháp” tại một quốc gia EU trong ít nhất 5 năm. Trong thời gian này, họ không được rời khỏi khối quá 6 tháng liên tục và tổng cộng không quá 10 tháng trong suốt 5 năm.

Bên cạnh đó, ứng viên phải chứng minh có:

• Nguồn lực kinh tế ổn định và thường xuyên.
• Bảo hiểm y tế.
• Đáp ứng các “điều kiện hội nhập” như vượt qua kỳ thi ngôn ngữ hoặc văn hóa quốc gia.

Về lý thuyết, tư cách này cho phép quyền tự do di chuyển nhất định. Tuy nhiên, trên thực tế, mỗi quốc gia EU lại áp dụng các quy tắc cư trú khác nhau, khiến quyền lợi này trở nên mơ hồ. Ông Boeselager từng nhận định rằng quyền tự do di chuyển của công dân ngoài EU hiện nay vẫn chỉ là một “ảo ảnh”.

Tính đến năm 2020, có khoảng 23 triệu công dân nước thứ ba (chiếm 5% dân số EU) đang sinh sống tại các quốc gia thành viên. Trong số đó, hơn 10 triệu người sở hữu giấy phép cư trú dài hạn hoặc vĩnh viễn.

Rào cản từ các chính phủ quốc gia

Vào năm 2022, Ủy ban châu Âu đã đề xuất đơn giản hóa các quy tắc cư trú dài hạn. Theo đó, người dân có thể cộng dồn thời gian cư trú ở các quốc gia EU khác nhau để đạt điều kiện 5 năm, thay vì phải tính lại từ đầu mỗi khi chuyển sang nước mới. Đề xuất cũng bao gồm việc tính cả thời gian sinh viên du học hoặc người được bảo vệ tạm thời vào thời hạn 5 năm này.

Nghị viện châu Âu thậm chí còn muốn nới lỏng hơn khi đề xuất giảm thời gian yêu cầu từ 5 năm xuống còn 3 năm. Tuy nhiên, Hội đồng EU đã bác bỏ phần lớn các thay đổi này.

Các chính phủ chỉ đồng ý cho phép cộng dồn tối đa 2 năm cư trú từ các nước thành viên khác và chỉ trong một số trường hợp nhất định như thẻ xanh EU (Blue Card). Họ cũng muốn duy trì các bài kiểm tra hội nhập khắt khe và quyền đánh giá tình hình thị trường lao động trong nước trước khi tiếp nhận lao động.

“Nước quá sâu để có thể bước tiếp”

Bà Nicole De Moor, Thư ký Nhà nước về Tị nạn và Di cư của Bỉ, cho biết thời gian không còn ủng hộ các bên khi nhiệm kỳ lập pháp sắp kết thúc. Bà thừa nhận rằng dù đã có nhiều thảo luận, nhưng sự khác biệt giữa các bên là quá lớn.

Pháp là quốc gia phản đối mạnh mẽ nhất việc cộng dồn thời gian cư trú, vì cho rằng điều này xung đột với mô hình hội nhập xã hội Pháp. Áo cũng phản đối việc đưa các thành viên gia đình vào phạm vi điều chỉnh của chỉ thị. Trong bối cảnh cuộc bầu cử châu Âu đang đến gần, các chính phủ dường như không mặn mà với việc nới lỏng các biện pháp di trú.

Tương lai mờ mịt cho cải cách di trú

Hồ sơ này hiện sẽ bị treo cho đến khi một nhiệm kỳ Chủ tịch Hội đồng EU khác đưa trở lại chương trình nghị sự. Tuy nhiên, kịch bản này khó xảy ra sớm khi các nhiệm kỳ tiếp theo thuộc về Hungary và Ba Lan. Ủy ban châu Âu có thể rút lại đề xuất để trình bày một bản mới, nhưng điều đó sẽ phải đợi cho đến khi Ủy ban tiếp theo nhậm chức.