EU đề xuất nới lỏng quy định cư trú: Cơ hội tự do đi lại cho công dân ngoài khối

Nghị viện châu Âu vừa đưa ra đề xuất rút ngắn thời gian cư trú hợp pháp để cấp tư cách cư trú dài hạn từ 5 năm xuống còn 3 năm. Đây được xem là một bước đi tích cực dành cho công dân ngoài EU (third-country nationals), tuy nhiên kế hoạch này vẫn cần sự chấp thuận từ chính phủ các nước thành viên.

Quy chế cư trú dài hạn tại EU là gì?

Theo luật hiện hành của Liên minh châu Âu, công dân nước thứ ba về lý thuyết có thể đạt được tư cách cư trú dài hạn trên toàn EU nếu họ sống “hợp pháp” tại một quốc gia thành viên trong ít nhất 5 năm.

Các điều kiện đi kèm bao gồm: không rời khỏi EU quá 6 tháng liên tục và tổng thời gian vắng mặt không quá 10 tháng trong toàn bộ giai đoạn cư trú. Ngoài ra, ứng viên phải chứng minh có “nguồn lực kinh tế ổn định, thường xuyên” và có bảo hiểm y tế.

Người nộp đơn cũng có thể phải đáp ứng các “điều kiện hội nhập”, chẳng hạn như vượt qua bài kiểm tra ngôn ngữ quốc gia hoặc kiến thức văn hóa. Mục tiêu ban đầu của các biện pháp này là thúc đẩy sự hội nhập của công dân ngoài EU, đảm bảo sự đối xử bình đẳng và quyền tự do di chuyển nhất định.

Thực trạng bất cập

Trên thực tế, quy định này chưa đạt được hiệu quả như mong đợi. Một trong những vấn đề chính là hầu hết các quốc gia thành viên EU vẫn ưu tiên cấp giấy phép cư trú quốc gia thay vì giấy phép chung của EU, trừ khi người dân có yêu cầu cụ thể. Nhiều người thậm chí không hề biết đến sự tồn tại của thẻ cư trú dài hạn EU.

Bên cạnh đó, một số quốc gia vẫn yêu cầu người sử dụng lao động phải chứng minh không thể tìm thấy ứng viên phù hợp tại thị trường nội địa trước khi tuyển dụng công dân ngoài EU, bất kể họ đã có tư cách cư trú hay chưa.

Những thay đổi mang tính đột phá

Năm ngoái, Ủy ban châu Âu đã đề xuất xem xét và đơn giản hóa các quy tắc này. Tuần này, các nghị sĩ châu Âu (MEP) đã bày tỏ quan điểm muốn rút ngắn thời hạn cư trú bắt buộc xuống còn 3 năm.

Các điểm mới đáng chú ý trong đề xuất bao gồm:

• Cho phép cộng dồn thời gian cư trú hợp pháp tại các quốc gia thành viên EU khác nhau, thay vì phải tính lại từ đầu khi chuyển sang nước mới.
• Tính cả thời gian học tập, đào tạo nghề, làm việc thời vụ và thời gian hưởng bảo hộ tạm thời (như trường hợp tị nạn Ukraine) vào tổng thời gian cư trú.

“Tự do di chuyển hiện chỉ là ảo tưởng đối với công dân nước thứ ba. Nếu bạn mất việc ở Paris và muốn tìm một công việc khác để phát triển bản thân, bạn đang bị bó buộc trong phạm vi nước Pháp. Nếu không, bạn sẽ phải bắt đầu lại toàn bộ quy trình thủ tục từ đầu tại một quốc gia thành viên khác.”

— Damian Boeselager, Nghị sĩ Đức dẫn dắt hồ sơ này tại Nghị viện châu Âu.

Nghị viện cũng đề xuất rằng khi đã có tư cách cư trú dài hạn tại một quốc gia EU, tư cách này nên được tự động công nhận ở cấp độ toàn liên minh, loại bỏ các rào cản về kiểm tra thị trường lao động hoặc yêu cầu hội nhập bổ sung khi di chuyển sang nước khác.

Bài toán kinh tế và những luồng ý kiến trái chiều

Ông Boeselager và các nghị sĩ ủng hộ lập luận rằng châu Âu đang già hóa nhanh chóng và tình trạng thiếu hụt kỹ năng đang gây tổn hại cho nền kinh tế. Do đó, EU cần trở nên hấp dẫn hơn trong mắt lao động nước ngoài.

Số liệu thống kê cho thấy lực lượng lao động tại châu Âu dự kiến sẽ giảm hơn 50 triệu người trong 30 năm tới. Ngay cả dưới thời ông Trump, Mỹ vẫn được đánh giá là thu hút nhân tài quốc tế tốt hơn châu Âu.

Tuy nhiên, kế hoạch này đang vấp phải sự phản đối quyết liệt từ các nhóm bảo thủ và cực hữu (như ECR và ID). Các nhóm này cho rằng vấn đề di trú nên do quốc gia tự quyết định, tập trung vào kiểm soát biên giới và ưu tiên thị trường việc làm cho công dân nước mình.

Bước tiếp theo là gì?

Dù Nghị viện đã thông qua quan điểm (với 391 phiếu thuận, 140 phiếu chống), bước tiếp theo sẽ là quá trình đàm phán giữa Chính phủ các nước thành viên và Nghị viện để đưa ra văn bản luật cuối cùng.

Các chuyên gia dự báo luật mới cần được hoàn tất trước tháng 2/2024, thời điểm trước khi diễn ra cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu vào tháng 5/2024. Theo dữ liệu từ Eurostat, tính đến năm 2021, có khoảng 23,7 triệu công dân ngoài khối đang sinh sống tại các nước EU, chiếm 5,3% tổng dân số liên minh.